Kreport > articles > Γαλλικές προεδρικές εκλογές: Η μεγάλη καμπή (5/3)

Γαλλικές προεδρικές εκλογές: Η μεγάλη καμπή (5/3)

Του Γιώργου Σεφερτζή

Το χρονικό μιας μη προαναγγελθείσας υποψηφιότητας

Κυριολεκτικά στο παρά ένα της εκπνοής της προθεσμίας εντός της οποίας οι ενδιαφερόμενοι  όφειλαν να γνωστοποιήσουν στο Συνταγματικό Συμβούλιο τις προαπαιτούμενες υπογραφές προκειμένου να ανακηρυχθούν και επισήμως υποψήφιοι Πρόεδροι της Γαλλικής Δημοκρατίας, ο απερχόμενος Πρόεδρος Μακρόν δημοσιοποίησε το βράδυ της Πέμπτης 3 Μαρτίου ανοιχτή επιστολή προς τον γαλλικό λαό.

Οι περιστάσεις, άλλωστε, που δημιουργήθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απέκλεισαν εκ των πραγμάτων όλα τα άλλα πανηγυρικότερα σενάρια που οι επιτελείς του Γάλλου Προέδρου είχαν επεξεργαστεί εν αναμονή της προσφορότερης στιγμής για την επισημοποίηση της υποψηφιότητάς του.

Επελέγη έτσι η μέθοδος που είχε εφαρμόσει ο Πρόεδρος Μιτεράν το 1988 όταν, αρχομένου  του πολέμου στον Κόλπο εναντίον του Ιράκ, σήμανε η ώρα της ανακοίνωσης της πρόθεσής του να είναι και πάλι παρών στη μάχη των προεδρικών εκλογών εκείνης της χρονιάς.

Τότε, βέβαια, και το κλίμα ήταν λιγότερο βαρύ και η θέση της Γαλλίας, που διαφωνούσε με τις αγγλοαμερικανικες επιλογές, ήταν διαφορετική και η κοινή γνώμη δεν ήταν όσο ανήσυχη εμφανίζεται στις τωρινές δημοσκοπήσεις, ιδιαίτερα μετά τη θέση σε κατάσταση συναγερμού του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου.

‘Ομως η σχετικά σύντομη ανοιχτή επιστολή με την οποία προχθές το βράδυ ο Εμμανουέλ Μακρόν κάλεσε τον γαλλικό λαό να του δώσει την εντολή παραμονής στο τιμόνι της πατρίδας του, ώστε οι σημερινοί “καιροί των κρίσεων να μετατραπούν σε αφετηρία μιας νέας εποχής”, δεν είχε την μορφή ενός μακροσκελούς μανιφέστου σαν και αυτό με το οποίο ο Πρόεδρος Μιτεράν είχε τότε εκφράσει την επιθυμία να συνεχίσει να κυβερνά την Γαλλία παρουσιάζοντας ταυτόχρονα το πρόγραμμα της δεύτερης επταετίας του.

Αντιθέτως η ανοιχτή επιστολή Μακρόν δεν μπαίνει καθόλου σε προγραμματικές λεπτομέρειες, αφήνει αρκετά ερωτηματικά ανοιχτά περιλαμβάνοντας ταυτόχρονα  έναν θετικό ,αλλά πολύ λιτό, απολογισμό της προηγούμενης πενταετίας και μια ακόμα πιο λιτή αλλά χαρακτηριστική αυτοκριτική αναφορά. “Δεν πετύχαμε σε όλα”, αναγνωρίζει, “και χωρίς αμφιβολία με την σημερινή εμπειρία θα τα έκανα αλλιώς”.

Κατ’ ουσίαν,  το κείμενο της επιστολής του έρχεται να προστεθεί ως επίλογος στο δεύτερο από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία έκτακτο διάγγελμα με το οποίο το προηγούμενο ακριβώς βράδυ (2 Μαρτίου) είχε απευθυνθεί και πάλι στον γαλλικό λαό σπάζοντας ρεκόρ τηλεθέασης.

Πάνω από εικοσιπέντε εκατομμύρια Γάλλοι τον παρακολούθησαν να αναφέρεται στην ιστορικότητα των στιγμών. Να  επαναλαμβάνει ότι η Γαλλία και η Ευρώπη εισέρχονται σε μια νέα και πολύ διαφορετική εποχή. Να λέει παραστατικά ότι ο πόλεμος δεν ανήκει πια ούτε στα βιβλία της ιστορίας ούτε στα σχολικά εγχειρίδια, εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας, όπως μπροστά στα μάτια μας αμφισβητείται η δημοκρατία και η ελευθερία. Να τονίζει ότι ούτε η πρώτη ούτε η δεύτερη θα πρέπει εφεξής να θεωρείται ότι αποτελούν  ένα  κεκτημένο σύστημα. Να επισημαίνει ότι περισσότερο από κάθε άλλη φορά αντιπροσωπεύουν και οι δυο ένα σύστημα θάρρους και συνεχούς μάχης. Να μιλά περί της επιστροφής του τραγικού στοιχείου στην Ιστορία προαναγγέλλοντας στην συνέχεια  ότι η προγραμματισμένη για τις 10 και 11 Μαρτίου συνάντηση κορυφής των Βερσαλλιών για το μέλλον της Ευρώπης θα αφιερωθεί στην ευρωπαϊκή άμυνα και αυτονομία. Να καθιστά σαφές ότι δεν μπορεί πλέον η περίθαλψη, η διατροφή, η πληροφόρηση, η χρηματοδότησή μας να εξαρτώνται από άλλους. Όπως δεν μπορεί να εξαρτώνται από το ρωσικό φυσικό αέριο οι μετακινήσεις, η θέρμανση, η λειτουργία των εργοστασίων μας. Να λέει ότι οφείλουμε να προωθήσουμε ένα νέο οικονομικό μοντέλο βασισμένο στην ενεργειακή ανεξαρτησία και την πρόοδο. Να επιχαίρει που η “Ευρώπη μας επιδεικνύει μια αξιοσημείωτη ενότητα”, αλλά και να προειδοποιεί ότι εφεξής θα πρέπει να αποδεχθεί την καταβολή του τιμήματος της ειρήνης, της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Να διευκρινίζει ότι δεν είμαστε σε πόλεμο με την Ρωσία. Να τονίζει ότι ξέρουμε τι μας συνδέει με τον μεγάλο αυτόν  ευρωπαϊκό λαό που τόσα θυσίασε στην διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου για να σώσει την Ευρώπη από την άβυσσο. Αλλά να συνεχίζει τονίζοντας ότι  τώρα η Ρωσία δεν είναι ο αμυνόμενος, είναι ο επιτιθέμενος. Να προσθέτει με έμφαση ότι ο ισχυρισμός του Πούτιν πως αγωνίζεται εναντίον του ναζισμού είναι ένα ψέμα που προσβάλει την ιστορία της Ρωσίας και της Ουκρανίας και τη μνήμη των προγόνων μας που πολέμησαν δίπλα δίπλα. Να παρατηρεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι προϊόν μιας απαράδεκτης παραχάραξης της ιστορίας ξεκαθαρίζοντας όμως παράλληλα ότι θα εμμείνει άοκνα στην προσπάθεια να διατηρηθεί η επαφή με τον Ρώσο Πρόεδρο έως ότου πεισθεί να απαρνηθεί τα όπλα. Να διαβεβαιώνει ότι η Γαλλία θα βοηθήσει, όσο μπορεί στο πλαίσιο αυτών των συνομιλιών, να αποτρέψει την γενίκευση και την επέκταση της σύγκρουσης. Και να καταλήγει παραδεχόμενος ότι “αναπόφευκτα η ανάπτυξή μας θα πληγεί και να προσθέτει ότι ακριβώς γιαυτό “ζήτησα από τον Πρωθυπουργό να επεξεργαστεί ένα σχέδιο οικονομικής και κοινωνικής στήριξης που θα εξασφαλίσει την ανθεκτικότητά της.”Πυξίδα μου έχω την προστασία σας” ήταν η τελευταία λέξη-κλειδί  του διαγγέλματος Μακρόν.  

Ο “σωτήριος άνθρωπος”

Είναι προφανές ότι με αυτή την ακροτελεύτια αποστροφή του ο Εμμανουέλ Μακρόν θέλησε να συμπυκνώσει, τριάντα εννιά ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών,  το κεντρικό μήνυμα μιας προεκλογικής εκστρατείας που ξέρει ότι εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να γίνει με τους όρους που το 2017 του εξασφάλισαν την θριαμβευτική κατάκτηση του τίτλου του νεότερου μετά τον Ναπολέοντα τον Γ’ αρχηγού του γαλλικού κράτους.
Ξέρει επίσης ότι η προεκλογική περίοδος που έχει μπροστά του είναι η συντομότερη που είχε ποτέ απερχόμενος Πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας.

Όπως ξέρει ότι ποτέ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η Δημοκρατία αυτή δεν βρέθηκε αντιμέτωπη με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα μαζί με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολύ δε περισσότερο που σήμερα η Δημοκρατία αυτή αποτελεί τη μοναδική πυρηνική δύναμη  της Ένωσης και την εμπροσθοφυλακή της προσπάθειάς της να αναδειχθεί σε μια γεωπολιτικά αυτόνομη,  οικονομικά αυτοδύναμη και αμυντικά ισχυρή διεθνή οντότητα δίνοντας ιστορικό βάθος στην έκπληξη που έκανε αξιοποιώντας με πρωτοφανή συνοχή, ταχύτητα και ενότητα την τραγική ευκαιρία που της πρόσφερε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Και προφανώς όταν δημοσιοποιεί την ανοιχτή επιστολή με την οποία δίνει το παρόν στην μάχη των προεδρικών  μετά την εκτίμηση που έκανε κατόπιν της τελευταίας επικοινωνίας του με τον Πρόεδρο Πούτιν ότι τα “χειρότερα έρχονται”, έχει πλήρη συναίσθηση ότι βρίσκεται μπροστά σε μια προεκλογική περίοδο στη μικρή διάρκεια της οποίας θα κριθούν πολλά περισσότερα από την τύχη που θα έχουν οι πολιτικοί ανταγωνιστές του. Θα κριθεί σίγουρα η μετεξέλιξη του γαλλικού πολιτικού συστήματος, που έχει ήδη μπει σε τροχιά πλήρους ανασύνθεσης. Θα κριθεί, όμως, και το στοίχημα που ο ίδιος έχει βάλει από τις εκλογές του 2017 και την εποχή της Μέρκελ για μια πολύ πιο θεληματική, οραματική και αποτελεσματική ευρωπαϊκή ηγεσία.

Δεν επικαλείται, άλλωστε, τυχαία στην επιστολή του την εμπειρία των τελευταίων πέντε ετών γράφοντας στους συμπατριώτες του ότι “μαζί διασχίσαμε σειρά δοκιμασιών. Τρομοκρατία, πανδημία, επιστροφή της βίας, [και τώρα] πόλεμο στην Ευρώπη. Σπάνια η Γαλλία βρέθηκε αντιμέτωπη με τέτοια συσσώρευση κρίσεων. Και το έκανε με αξιοπρέπεια και αδελφοσύνη”.

Ούτε τυχαία τονίζει στο κείμενό του, αφήνοντας αιχμές για τους υπερσυντηρητικούς εθνολαϊκιστές αντιπάλους του, ότι “το διακύβευμα είναι να οικοδομήσουμε την Γαλλία των παιδιών μας και όχι να μηρυκάζουμε την Γαλλία των παιδικών μας χρόνων”.  

Το 2017, εποχή ανόδου του εθνολαϊκιστικού ευρωσκεπτικισμού  ο Μακρόν έκανε την προεκλογική καμπάνια έχοντας στην πλάτη του μια γαλλική και μια ευρωπαϊκή σημαία, πράγμα που δεν συνήθιζε ποτέ κανένας άλλος γάλλος πολιτικός ηγέτης.
Τώρα είναι υποχρεωμένος να λύσει ένα διπλό πρόβλημα: να κάνει μια καμπάνια σεβόμενος αυτό που ο ίδιος επιδιώκει, να πρυτανεύσει, δηλαδή, η εθνική ενότητα, άρα χωρίς οξύτητες απέναντι στους αντιπάλους του. Και να κάνει μια καμπάνια έχοντας ελάχιστο χρόνο και  τρεις ιδιότητες: την ιδιότητα του εν ενέργεια Προέδρου, την ιδιότητα του Προεδρεύοντος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και την ιδιότητα του υποψηφίου Προέδρου. Η κατανομή του προεκλογικού χρόνου σε αναλογίες που να επιτρέπουν στον Μακρόν να ανταποκριθεί στις αντίστοιχες υποχρεώσεις δεν είναι το απλούστερο από τα προβλήματα στα οποία θα πρέπει να βρει μια λύση. Πολύ περισσότερο που όλοι μέχρι σήμερα περίμεναν να μπει επισήμως στον προεκλογικό αγώνα για να σημάνει  το τέλος της προηγούμενης υποτονικής περιόδου και να σημάνει η ώρα ενός σκληρότερου και αντιπαραθετικότερου ανταγωνισμού με την ελπίδα ότι έτσι θα κινητοποιηθεί το εκλογικό σώμα μειώνοντας το ποσοστό της αναμενόμενης εκτεταμένης αποχής.

Αυτό σημαίνει ότι στο προηγούμενο διπλό πρόβλημα προστίθεται ένα τρίτο εξίσου σοβαρό. Είναι το πρόβλημα της πολιτικής νομιμοποίησης του όποιου νικητή των εκλογών σε περίπτωση που η νίκη του θεωρηθεί  αποτέλεσμα μιας ετυμηγορίας πλημμελούς ή ατελούς πλειοψηφικότητας. Θα είναι το μεγάλο πρόβλημα της επόμενης ημέρας με κίνδυνο να αποδειχθεί ο μοιραίος κίνδυνος της επόμενης πενταετίας.

Μένει να φανεί αν ο Μακρόν μπορέσει να το ξεπεράσει εφαρμόζοντας την στρατηγική της αναβίωσης του μύθου του “σωτήριου ανθρώπου” ή επί το γαλλικότερο του homme providentiel. Είναι ένας  παλιός και εξόχως γαλλικός πολιτικός μύθος που ο Μακρόν συγκεντρώνει σήμερα όλες τις προϋποθέσεις να τον ενσαρκώσει.

Ο μύθος γεννήθηκε μαζί με το έθνος-κράτος. Πρώτη τον δίδαξε η Ζαν ντ’ Αρκ. Τον ενσάρκωσε πρώτος ο μεγάλος  Ναπολέων. Ακολούθησαν ο Ζωρζ Μπουλανζέ και ο Κλεμανσώ. Και βεβαίως προσπάθησαν να τους μιμηθούν ο Αδόλφος Χίτλερ, ο Μπενίτο Μουσολίνι και ο Φιλίπ Πεταίν . Τα κατάφεραν, όμως,  καλύτερα ο Φρανκλίνος Ρούζβελτ και ο Ουίστον Τσώρτσιλ. Ακολούθησε ο Ντε Γκωλ. Και η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι μάλλον και ο Βλαδίμηρος Πούτιν πίστεψε ότι θα μπορούσε να τον ενσαρκώσει φιλοδοξώντας να αναγορευθεί σε σύγχρονο Τσάρο όλων των Ρωσιών.

Πλην όμως ο Εμμανουέλ Μακρόν δεν αντιπροσωπεύει απλώς μια νεωτερικότερη και ασφαλώς  δημοκρατικότερη εκδοχή του μύθου του “σωτήριου ανθρώπου”. Είχε επιπλέον τη δυνατότητα να επιβεβαιώσει στην πράξη ότι διέθετε κα το χάρισμα και τις προϋποθέσεις να κερδίσει την εμπιστοσύνη του λαού του εμφανιζόμενος στα μάτια του ως ο μεγάλος προστάτης του απέναντι στην υγειονομική κρίση του Covid 19. Αυτό μαζί με το γεγονός ότι κανείς από τους αντιπάλους του εντός και εκτός Ευρώπης δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά της δικής του προσωπικότητας είναι σήμερα το μεγάλο πολιτικό κεφάλαιο που φαίνεται να του επιτρέπει να απλοποιήσει με σχετική ευκολία τις εξισώσεις που πρέπει να λύσει για να διατηρήσει τον προεδρικό του θώκο.

Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα στις τρεις τελευταίες  ημέρες κερδίζει κάθε ημέρα και από μια μονάδα στην πρόθεση ψήφου. Πρόκειται για μια σπάνια δημοσκοπική επίδοση. Σύμφωνα με την χθεσινή τελευταία μέτρηση της Ifop – Fiducial έχει φτάσει ήδη στις 29 μονάδες έναντι 17 της Λε Πεν, 14 της Πεκρές, 12 του Ζεμμούρ και 11,5 του Μελανσόν.

Δείχνει, δηλαδή, να ανακτά μια δυναμική που δεν είχε για τουλάχιστον δυο μήνες. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι στον κατάλογο των υποστηρικτών του προστίθενται πλέον συνεχώς προσωπικότητες όπως ο πρώην πρωθυπουργός του γκωλικού Ζακ Σιράκ, Ζαν-Πιερ Ραφαρέν, ο οποίος σε τηλεοπτική συνέντευξη που έδωσε την επομένη του διαγγέλματος Μακρόν, δήλωσε ότι ” ο συνδυασμός νεανικότητας και εμπειρίας είναι ό,τι περισσότερο χρειάζεται να έχει στην παρούσα φάση η ηγεσία της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης”.