Kreport > articles > Στο μυαλό του Βλαντιμίρ Πούτιν του Michel Eltchaninoff, Εκδόσεις ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ, Αθήνα 2016

Στο μυαλό του Βλαντιμίρ Πούτιν του Michel Eltchaninoff, Εκδόσεις ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ, Αθήνα 2016

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης 

Όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια εισβολή σε κυρίαρχη χώρα από μέρους ενός κεντρικού παίκτη του διεθνούς συστήματος – γιατί αυτό, πέρα από κάθε ερμηνεία ή επεξήγηση αποτελεί η κίνηση της Ρωσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν κατά της Ουκρανίας που συνεχιζόταν παρά την εκκίνηση διαπραγματεύσεων των δυο – και όταν ήδη η εισβολή αυτή αλλάζει άρδην την εικόνα του διεθνούς, πάντως του Ευρωπαϊκού συστήματος, είναι ολισθηρό να αναζητά κανείς τις ρίζες, ιδεολογικές /ιστορικές /φιλοσοφικές της δράσης του βασικού συντελεστή των αποφάσεων, που έφεραν την αναταραχή εν προκειμένω του Προέδρου Πούτιν. Ολισθηρό, επειδή από την επεξήγηση και την διανοητική κατανόηση μέχρι την δικαιολόγηση υπάρχει απόσταση που όμως, στην καθημερινή πρακτική και την μηντιακή πρόσληψη των πραγμάτων, βλέπουμε φορές-φορές πόσο εύκολα διανύεται.

Ωστόσο, πάει τόσο μακριά στην γεωπολιτική ισορροπία του αύριο το πώς θα διαμορφωθεί η συνέχεια του Ουκρανικού, ώστε έχει νόημα να προσπαθήσει να καταλάβει κανείς πώς κινείται – ή, τουλάχιστον, πώς κινήθηκε έως τώρα – η προσέγγιση στα πράγματα του Πούτιν. Το βιβλίο αυτό του Γάλλου δημοσιογράφου, πανεπιστημιακού και μελετητή της ρωσικής σκέψης Michel Eltchaninoff, διευθυντή σύνταξης του περιοδικού «Philosophie», είχε κυκλοφορήσει το 2015 στις Εκδόσεις Actes Seuil ως “Dans la tête de Vladimir Poutine” (λίγο αργότερα , στα Αγγλικά, στους Hurst Publishers), με την μεταφορά στα Ελληνικά από τις Εκδόσεις ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ του Δημήτρη Κούρκουλα, που έδειξαν εδώ ενδιαφέρουσα ευαισθησία στις εξελίξεις. [ Ο Ελτσανινόφ την έχει την πετριά, να προτείνει ξεναγήσεις στο μυαλό δυσοίωνων ηγετών: Αργότερα κυκλοφόρησε το «Dans la tête de Marine LePen”]. Ήταν τότε η εποχή που η Δύση επιχειρούσε να χωνέψει το πώς, λίγο μετά την «Εξέγερση του Μαϊντάν», η Ουκρανία είχε μεν κινηθεί προς την Ευρώπη/την ΕΕ, ωστόσο είχε χάσει την Κριμαία (προσάρτηση στην Ρωσία) και τον έλεγχο περιοχών της Ανατολικής Ουκρανίας/του Ντονμπάς (τις αυτόνομες Λουγκάνσκ και Ντόνιεσκ, εκείνες των οποίων την ανεξαρτησία αναγνώρισε ως προανάκρουσμα της εισβολής ο Πρόεδρος Πούτιν).

Τι, λοιπόν, κινεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν; Τι οδηγεί τις κινήσεις του στην ευρασιατική σκακιέρα, τι επεξηγεί την ανάγνωσή του (και την απόπειρα επιβολής) επί της αυριανής Ευρωπαϊκής σκηνής ασφάλειας; Ποια Ρωσία οικοδομεί και με ποιες επιπτώσεις για την αυριανή γεωπολιτική ισορροπία; Ακόμη παραπέρα: πώς (μπορεί να) λειτουργούν επάνω της – και στην «δική του» Ρωσία – οι κυρώσεις, που αποτελούν έως τώρα την βασική απάντηση της Δύσης, εναντίον/απέναντι της οποίας τάσσει την Ρωσία;

Εκείνο που ιχνογραφεί ο Ελτσανινόφ είναι ένας άνθρωπος της μετα-Σοβιετικής εποχής (αν και η θητεία KGB δεν παύει να ενυπάρχει), που αναζητεί στην εικονογραφία του Πέτρου του Μεγάλου και στην Δυτική στροφή της Ρωσίας της Αγίας Πετρούπολης («παράθυρο στην Ευρώπη») αλλά και στον Καντιανό ορθολογισμό, μιαν εκδοχή αγκύρωσης στο διεθνές σύστημα: Τόσο οι νομικές σπουδές του που τον έφεραν σε επαφή μέχρι και με Λοκ, όσο και η θητεία του στην αυτοδιοίκηση της Αγ. Πετρούπολης υπό τον Ανατόλι Σόμπτσακ (μέχρι να βρεθεί πρωθυπουργός της Ρωσικής Ομοσπονδίας υπό τον Μπόρις Γιέλτσιν: Ύστερα η ιστορία παίρνει τον δρόμο της…) τον εναντιώνει στην πρακτική του κολεκτιβισμού. Όμως δεν αργεί να εκτεθεί και στις βαθύτερες επιρροές στοχαστών όπως ο Ντοστογιέφσκι ή ο Σολζενίτσιν, επιρροές που συνοδεύονται με την αναζήτηση ης «ουσίας» της Ρωσικής ψυχής.

Εκεί κάπου συντελείται και το συναπάντημα με τις προσεγγίσεις του Ιβάν Ιλιν, ο οποίος αναζητά σε ηθικό αν μη μεταφυσικό επίπεδο την δικαιολογητική βάση ενός λαϊκού ολοκληρωτισμού. η πάλι με την κοινωνική/θρησκευτική αναζήτηση επίγνωσης ενός Νικολάι Μπερντιάεφ. Εκεί όμως, δείχνει να προκύπτει και η αποδοχή της βίας, οσάκις πρόκειται να αποκρουσθεί το Κακό: από τις τρομερές ώρες της επέμβασης της αντιτρομοκρατικής «Ομάδας Άλφα» στο Θέατρο της Μόσχας (ομηρία εκατοντάδων θεατών από Τσετσένους αυτονομιστές, θυμίζουμε) που κατέληξε σε πολύνεκρη λύση του δράματος, και «χρωμάτισε» την αποδοχή του Πούτιν από την Ρωσική κοινή γνώμη μέχρι τις επεμβάσεις το 2008 στην Γεωργία, το 2014 στην Κριμαία και τώρα πλέον στην Ουκρανία, αυτό το νήμα είναι πάντοτε παρόν για τον Πούτιν.

Όμως, άμα στραφεί κανείς σε πιο γεωπολιτική κλίμακα και θελήσει να κατανοήσει το πώς η προβολή του αυταρχισμού Πούτιν γίνεται σε επίπεδο Ευρασίας και αρχιτεκτονικής Ευρωπαϊκής ασφάλειας, θα χρειαστεί να σταθεί προπαντός στην αποστροφή προς τον «αδύναμο και τραυματισμένο αυτοσεβασμό των Ρώσων» του Ιλιν. Έτσι που έχουν προσεγγίσει την διανοητική και πολιτική συνάμα διαδρομή του Πούτιν και πολλοί άλλοι πλην του Ελτσανινόφ, ιδίως Αγγλοσάξονες πολιτικοί επιστήμονες, σε αυτήν ακριβώς την διάσταση βρίσκουν συμπλήρωμα τού «η προσευχή μου είναι σαν σπαθί και το σπαθί μου είναι σαν προσευχή» του Ιλιν.

Φυσικά, η διάσταση της θρησκευτικής πίστης δεν θα μπορούσε να λείψει εδώ: Αυτό όμως οδηγεί στις Μονές του Αγίου Όρους και την συζήτηση για την Αυτοκεφαλία της Ουκρανικής Εκκλησίας, την αντιπαράθεση Πατριαρχείου Μόσχας/Οικουμενικού Πατριαρχείου και άλλα αντίστοιχα που εκφεύγουν του παρόντος…