Kreport > articles > Ο “Vladdy daddy” και το  τέταρτο κύμα της ακροδεξιάς

Ο “Vladdy daddy” και το  τέταρτο κύμα της ακροδεξιάς

Του Τάκη Καμπύλη

Στην πολιτική επιστήμη, η πορεία της ακροδεξιάς ταξινομείται σε κύματα: Το πρώτο κύμα των δεκαετιών 1920-1940 είχε τις γνωστές τραγικές συνέπειες. Το δεύτερο, την περίοδο  της  αποβιομηχάνισης  στα 70s,  φαλκιδεύτηκε από την παρουσία ναζιστικών καταλοίπων  αλλά ήταν και το πρώτο καμπανάκι ότι από τις οικονομικές κρίσεις δεν βγαίνει κερδισμένη μόνο η (μη σοσιαλδημοκρατική)  αριστερά.

Το τρίτο κύμα ιχνηλατείται ήδη  από τη δεκαετία του 1990. Καταγράφηκε με σημαντικές διαφορές σε σχέση με τα δύο προηγούμενα: Η έννοια της ιδεολογικής καθαρότητας αντιμετωπίστηκε με μεγάλη χαλαρότητα, για παράδειγμα συνυπήρξαν  εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις όπως  για την ελεύθερη οικονομία ή για τη συμμετοχή σε ευρύτερους υπερεθνικούς σχηματισμούς. Παράλληλα εξαπλώθηκε  η έννοια του προνοιακού σοβινισμού σε αντιδιαστολή με την ανεργία και  τη μετανάστευση. Τα κύρια χαρακτηριστικά του  είναι η καταγγελία του «παραδοσιακού κομματικού καρτέλ», των κοινωνικών  ελίτ, το αίτημα για μορφές άμεσης δημοκρατίας(δημοψηφίσματα κλπ), ο κοινωνικός προστατευτισμός με βάση το «κοινό αίμα» και, εμφατικά, η ενίσχυση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας.

Η δύναμη αυτού του κύματος υπήρξε πρωτοφανής για μια ήπειρο με ακόμη ζωντανές μνήμες από το πρώτο κύμα: Σε μεγάλο βαθμό η νέα παρουσία της άκρας δεξιάς –ακόμη και με εκλογικές αποτυχίες- επέβαλλε τη βασική της ατζέντα: Η ουμανιστική αντιμετώπιση της μετανάστευσης θεωρείται πλέον γραφικότητα και από μεγάλο κομμάτι του παραδοσιακού πολιτικού φάσματος, και η εσπευσμένη αποδοχή της τάξης και της ασφάλειας μέσα από αυστηροποίηση ποινών ή ανέγερση νομικών  τειχών, πλέον δεν περιορίζεται στα ακροδεξιά του πολιτικού χάρτη. 

Το νέο, τέταρτο, κύμα της ακροδεξιάς χτίζει επίσης πάνω στην υπονόμευση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και στη δαιμονοποίηση των εσωτερικών (ή διεθνών) ελίτ.

Όμως αυτό το νέο κύμα είναι πολιτικά κάτι περισσότερο από ορατό: Κυβερνά στην Ουγγαρία, στην Πολωνία, στη Ρωσία, στην Τουρκία, κυβερνούσε στην Αυστρία, στην Ιταλία, στις ΗΠΑ. Αν και πολλοί ειδικοί προτιμούν τον όρο «λαϊκιστική/ριζοσπαστική  δεξιά» εντούτοις  ίσως ήρθε η ώρα να μιλήσουμε με καθαρά λόγια  για το τέταρτο κύμα της άκρας δεξιάς.

Κύριο χαρακτηριστικό του η παρουσία του ισχυρού ηγέτη- που είχε λείψει από τα προηγούμενα δύο κύματα. Ο  λαϊκισμός δεν διαχέεται θεωρητικά, τώρα είναι επώνυμος. Είναι ο τρόπος πολιτικής συμπεριφοράς και δράσης του «Ηγέτη» που  προσελκύει ετερόκλητες ομάδες ψηφοφόρων από σχεδόν όλο το πολιτικό και κοινωνικό πεδίο: Αριστερούς και δεξιούς, οπαδούς του ύστερου new age και ορθολογιστές,  εργάτες και αστούς, λούμπεν και απόφοιτους -ακόμη και του LSE.

Ο ρόλος του ισχυρού ηγέτη λειτουργεί ως το ιδανικό αντίβαρο απέναντι στους απρόσωπους θεσμούς και στην βαλλόμενη αποτελεσματικότητα  των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Ο Ερντογάν ή ο Πούτιν ή ο Όρμπαν μπορούν να πάρουν αποφάσεις ή να ελιχθούν χωρίς πραγματική  ανάγκη  έγκρισης ή λογοδοσίας σε σχέση με τους ομολόγους τους των δημοκρατιών της συναίνεσης.

 Οι νέας κοπής τυραννίες συνεχίζουν  την  παλαιά συνταγή: Όταν δεν εξαντλούνται εναντίον «εσωτερικών εχθρών» είτε θα εφεύρουν νέους είτε  θα νεκραναστήσουν δομικά στοιχεία παλαιότερων εθνικισμών. Η γιγάντωση των μηχανισμών ελέγχου στο εσωτερικό  και η επικοινωνιακή προβολή «νέων» αφηγήσεων διευκολύνεται από την εποχή: Το «προσωπικό» παράδειγμα , η πομπώδης διαφοροποίηση από το «σύστημα» και η «στιβαρή» εξουσία  μεταδίδουν απλοϊκά αλλά εύληπτα  μηνύματα, ιδίως στα σόσιαλ μίντια. Εκεί όπου ο Πούτιν  αναφέρεται από εκατοντάδες χιλιάδες νεολαίους της γενιάς Ζ, της πιο παγκοσμιοποιημένης γενιάς (οι σημερινοί 20άρηδες),  ως ο “Vladdy daddy”.

Δεν το λες και απωθητικό …   

Info

Περισσότερα για τα κύματα της ακροδεξιάς θα βρείτε στον πρόλογο της Βασιλικής Γεωργιάδου στο «Η ακροδεξιά, ιδεολογία, πολιτική κόμματα» του Paul Hainsworth εκδόσεις Παπαζήση.