Kreport > articles > Ο πόλεμος και η οικονομία

Ο πόλεμος και η οικονομία

Του Κώστα Καλλίτση

Ποιες θα είναι οι συνέπειες του πολέμου στην οικονομία; Η απάντηση που συνηθίζεται να  δίδεται είναι εξαρτάται. Εξαρτάται κυρίως από μη οικονομικούς παράγοντες, με πρώτο την διάρκεια και την κλίμακα της πολεμικής σύγκρουσης.  Ο πόλεμος επιστρέφει δεύτερη φορά μετά το 1945 στην Ευρώπη, το Κίεβο συγκλονίζεται από τη φρίκη που γνώρισε το Σεράγεβο το 1992 και το Βελιγράδι το 1999, αλλά αυτή τη φορά η καταστροφή έρχεται με ένα δόγμα που εθεωρείτο τελειωμένο, ότι τα ευρωπαϊκά σύνορα μπορούν να αλλάζουν με τη βία του ισχυροτέρου, και με φορέα ένα καθεστώς που έχει πυρηνικά κι έναν εχθρό, τη δημοκρατία. Την Πέμπτη, σε 24 ώρες, η Ευρώπη γύρισε από την τρίτη 10ετία του 21ου στον 19ο αιώνα.

Ως που θα το πάει ο Πούτιν; Από αυτό εξαρτάται βασικά η εξέλιξη των τιμών της ενέργειας, που με τη σειρά τους θα καθορίσουν αν η παγκόσμια και η ευρωπαϊκή οικονομία απλώς  καθυστερήσουν να ανακτήσουν τις απώλειες από την κρίση covid-19 και ανακάμψουν με βραδύτερους ρυθμούς ή θα περιπέσουν σε μια νέα ύφεση, τη δεύτερη μέσα σε μια τριετία. Οι ΗΠΑ κράτησαν την ενέργεια έξω από τον κύκλο των κυρώσεων, το «βενζινάδικο Ρωσία» εισπράττει λεφτά μόνο από εξαγωγές καυσίμων (και όπλων), αλλά ο Πούτιν έχει βάλει στην άκρη γύρω στα 620 δισ. δολ. για να περάσει τους επόμενους μήνες ό,τι κι αν συμβεί, κι είναι άγνωστο τι θα κάνει πριν κλείσει τον κύκλο της καταστροφής –της Ρωσίας και της δικής του.

Ένα ζήτημα είναι αν θα συνεχιστεί απρόσκοπτα η τροφοδοσία της Ευρώπης με αέριο μέσω των αγωγών που διέρχονται την Ουκρανία. Μια ζημιά, εσκεμμένα ή μη, όταν ολόκληρη η χώρα έχει μετατραπεί σε πολεμικό πεδίο, δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Ο κίνδυνος είναι σοβαρός, τον τιμολογούν οι αγορές, θα είναι υπαρκτός όσο διαρκούν οι συγκρούσεις, τώρα ή και αύριο -σε συνθήκες ανορθόδοξου πολέμου μετά από μια συνθηκολόγηση και διορισμό κυβέρνησης ανδρείκελων. Γι’ αυτό, κι αν η τροφοδοσία της Ευρώπης συνεχιστεί απρόσκοπτα (κάτι που μένει να φανεί…) οι τιμές της ενέργειας ίσως διατηρηθούν υψηλές. Τα ακραία σενάρια δείχνουν 120-140 δολ./βαρέλι κι ανάλογα στο αέριο -είναι ακραία, όχι απίθανα.

‘Ενα δεύτερο ζήτημα είναι οι αγορές ομολόγων. Προς το παρόν, αυτές προεξοφλούν ότι οι συγκρούσεις θα λήξουν σχετικά σύντομα, οι αποδόσεις είναι συγκρατημένες και τα spreads δεν έχουν διευρυνθεί ιδιαίτερα. Υπάρχουν, όμως, δύο θέματα που πρέπει να λάβει υπόψη μια χώρα σαν την Ελλάδα, υπερχρεωμένη και με ομόλογα στην κατηγορία «σκουπίδια»: (α) Τα τελευταία 24ωρα γίνεται ξεπούλημα ομολόγων ευάλωτων χωρών (Τουρκία, Αίγυπτος,  Πακιστάν), οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια. (β) Η πίεση στην αγορά ομολόγων δεν θα είναι ενιαία: Οι αποδόσεις που θα αυξηθούν εντονότερα θα είναι των ομολόγων που δεν βρίσκονται σε επενδυτική βαθμίδα αλλά στην κατηγορία «σκουπίδια». Όπως τα δικά μας.

Διεθνώς, άνοιξε η συζήτηση για στασιμοπληθωρισμό με τροφοδότη τα καύσιμα. Ο πόλεμος θα επηρεάσει και την ελληνική οικονομία. Τα απαισιόδοξα σενάρια έγκυρων αναλυτών, μιλούν για μείωση της μεγέθυνσης που προβλεπόταν φέτος κατά 2,5 μονάδες περίπου -από το 4-4,5%  να βρεθεί γύρω στο 1,5-2%. Οικονομικός υπουργός που εκτιμώ τη γνώμη του και «καταλαβαίνει τους αριθμούς», μου έλεγε ότι αυτές οι εκτιμήσεις είναι υπερβολικές κι ότι η όποια αρνητική επίπτωση δεν θα ξεπεράσει τη 1,5 μονάδα. Μακάρι να δικαιωθεί. Αλλά (σοφόν το «συν Αθηνά και χείρα κίνει»…) οι αρνητικές συνέπειες δεν μειώνονται με ευχές αλλά με μεταρρυθμίσεις. Θα διογκωθούν, δε, αν συνεχιστεί η πελατειακή γαλαντομία του 2020-21 στους έχοντες και κατέχοντες, αυτή τη φορά προς άγραν ψήφων.