Kreport > articles > Γαλλικές προεδρικές εκλογές: Εκπλήξεων και παραδόξων συνέχεια (21/2)

Γαλλικές προεδρικές εκλογές: Εκπλήξεων και παραδόξων συνέχεια (21/2)

Του Γιώργου Σεφερτζή

 Σε ένα περιβάλλον πρωτοφανούς πολιτικής ρευστότητας, αλλά και υπολανθάνοντος κοινωνικού θυμού, ο προεκλογικός ανταγωνισμός στην Γαλλία εντείνεται ενώ απομένουν μόλις δυο μήνες τη διεξαγωγή του πρώτου γύρου της αναμέτρησης από την οποία θα αναδειχτεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας για τα επόμενα πέντε χρόνια.

Αν και ο ίδιος δεν έχει ακόμα ανακοινώσει επισήμως την υποψηφιότητά του, ο απερχόμενος Πρόεδρος Μακρόν εξακολουθεί να προηγείται με διαφορά δέκα μονάδων  στις δημοσκοπήσεις συγκεντρώνοντας τις περισσότερες πιθανότητες να επανεκλεγεί,
Πλην όμως είναι ακόμα πολλοί οι άγνωστοι που παραμένουν καθιστώντας άδηλο το τελικό αποτέλεσμα της πιο συνθέτης εξίσωσης που ο γαλλικός λαός κλήθηκε να λύσει ίσως και από το τέλος του τελευταίου Μεγάλου  Πολέμου.

Το μισό, άλλωστε, εκλογικό σώμα δεν συμμετέχει στις μετρήσεις της κοινής γνώμης αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ενδεχόμενο η συμμετοχή του στην εκλογική διαδικασία να μην ξεπεράσει το αναγκαίο ποσοστό για την πολιτική νομιμοποίηση του νέου ένοικου του προεδρικού μεγάρου των Ηλυσίων.

Το δε άλλο μισό δείχνει να βρίσκεται, αν όχι σε πλήρη σύγχυση, πάντως σε μια κατάσταση που κάνει την συμπεριφορά του να μεταβάλλεται κάθε ημέρα ανεβοκατεβάζοντας το ασανσέρ της εκλογικής επιρροής τουλάχιστον των υποψηφίων της δεξιάς αντιπολίτευσης στον Μακρόν.

Το γεγονός αυτό προσλαμβάνει πλέον διαστάσεις ιστορικού φαινομένου δεδομένου ότι ουδέποτε στο παρελθόν είχε παρατηρηθεί μια τόσο μεγάλη μεταβλητότητα του εκλογικού ανταγωνισμού παραμονές σχεδόν της τελικής αναμέτρησης στις κάλπες.

Μέσα στην τελευταία εβδομάδα η σειρά δημοσκοπικής κατάταξης των διεκδικητών μιας θέσης στο δίδυμο των μονομάχων του δεύτερου γύρου αλλάζει με ρυθμούς που αφενός δεν επιτρέπουν προς το παρόν σε κανέναν να ξεχωρίσει τον επικρατέστερο αντίπαλο του Μακρόν, αφετέρου δημιουργούν συνθήκες υπό τις οποίες δεν αποκλείεται να υπάρξουν και άλλες εκπλήξεις μέχρι και την τελευταία στιγμή της προεκλογικής περιόδου, πέραν εκείνων που ήδη παράχθηκαν στο προηγούμενο διάστημα μετατρέποντας τις προεδρικές εκλογές σε πολιτικό θρίλερ. 

Η δεύτερη έκπληξη Ζεμμούρ

 Στις αρχές του περασμένου φθινοπώρου ο πολύ γνωστός στους Γάλλους  για την πολεμική του αρθρογραφία και τις προκλητικές του  διαθέσεις δημοσιογράφος και δοκιμιογράφος Ερίκ Ζεμμούρ, τοποθετούμενος στο αντι-ισλαμικό άκρο της άκρας δεξιάς, έκανε την πρώτη έκπληξη εμφανιζόμενος ως υποψήφιος για την Προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Σε ελάχιστο χρόνο οι δημοσκοπικές επιδόσεις του ανέτρεψαν όλους τους συσχετισμούς στον χώρο όχι μόνον της άκρας δεξιάς, αλλά και της κεντροδεξιάς.

Η Μαριν Λε Πεν έχασε την πρωτοκαθεδρία του εκφραστή του γαλλικού εθνολαικισμού. Στο στρατόπεδο της ρεπουμπλικανικής  κεντροδεξιάς επικράτησε αναστάτωση με τους βαρώνους της να βρίσκονται σε αμηχανία και να διασπώνται διαφοροποιούμενοι τόσο ως προς την γραμμή που θα έπρεπε να υιοθετήσει το κόμμα τους για να αναχαιτίσει  την θεαματική άνοδο της λαϊκής δεξιάς όσο και ως προς  το ενδεχόμενο εκλογικό διλημμα του δεύτερου γύρου που θα ετίθετο στην κομματική βάση σε περίπτωση που η τελευταία θα καλείτο να επιλέξει, όχι πια μεταξύ του επίσημου υποψηφίου των Ρεπουμπλικάνων και του Μακρόν, αλλά μεταξύ του Μακρόν και του Ζεμμούρ προκρινομένου στο τελικό εκλογικό δίδυμο.

Στην συνέχεια, όμως, η δυναμική του Ζεμμούρ εμφάνισε κάμψη. Η Μαρίν Λε Πεν μεταμορφωνόταν σε μια πλήρως σχεδόν αποδαιμονοποιημένη διεκδικήτρια του προεδρικού θρόνου. Η σύγκρουσή της με τον Ζεμμούρ την βοηθούσε να επανατοποθετηθεί ως μια πιο ακινδυνη και main stream ηγετική πολιτική προσωπικότητα. Και η δυναμική της εκλογικής απήχησής της επανείλθε σε επίπεδα που φάνηκαν να κλειδώνουν την θέση της στην μονομαχία του δεύτερου γύρου.

Στις αρχές του περασμένου Δεκεμβρίου, ωστόσο, η Βαλερί Πεκρές έκανε την δεύτερη έκπληξη κερδίζοντας τις προκριματικές εκλογές και το κομματικό χρίσμα των Ρεπουμπλικανών έναντι των παλαιμάχων εσωκομματικών και περισσότερο προβεβλημένων ανταγωνιστών της.
Με την δυναμική που της προσέδωσε η θριαμβευτική επικράτησή της και η επιτυχία που κατέγραψε στοιχίζοντας πίσω από την υποψηφιότητά της όλους τους φύλαρχους της παράταξής της, η Βαλερί Πεκρές φάνηκε όχι μόνον να μπορεί να λυτρώσει την εκλογική βάση της δημοκρατικής κεντροδεξιάς από το διλημμα του δεύτερου γύρου, αλλά και να επιβεβαιώνει όσους, όχι αδικαιολόγητα, πίστευαν ότι ήταν η μόνη που θα μπορούσε να κερδίσει τον απερχόμενο Γάλλο Πρόεδρο επαναφέροντας την φιλελεύθερη κυβερνώσα κεντροδεξιά στην εξουσία ύστερα από δέκα χρόνια στην αντιπολίτευση.

Το φιάσκο της Πεκρές

 Εντούτοις τα κακά δημοσκοπικά νέα δεν άργησαν να έρθουν. Ενώ μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου η Πεκρές είχε καταφέρει να εκτοπίσει την Μαρίν Λε Πεν από την πρώτη θέση των επίδοξων αντιπάλων του Γάλλου Προέδρου, από τα μέσα του ίδιου μήνα η κοιλιά που παρουσίασε  η δυναμική της δεν έπαψε να μεγαλώνει. Η Λε Πεν ξαναπήρε κεφάλι. Ο Ζεμμούρ άρχισε να μειώνει επικίνδυνα την απόσταση από την Πεκρές διεμβολίζοντας σημαντικό τμήμα της δυνητικής εκλογικής βάσης της την ώρα που στην εκλογική βάση του Μακρόν ξεκίνησε να επιστρέφει το ένα τρίτο των κεντροδεξιών ψηφοφόρων του 2017.

Αυτή η αναστροφή των τάσεων αποδόθηκε αρχικά στο γεγονός ότι η υποψήφια των Ρεπουμπλικάνων είχε δώσει προτεραιότητα στην συγκρότηση του εκλογικού επιτελείου της και στην συσπείρωση του σκληρού πυρήνα της  κομματικής βάσης της παραμελώντας την επικοινωνία της με τα ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια.

Μεταξύ των αξιωματούχων του κόμματός της επικράτησε η άποψη ότι βάζοντας τέλος στην εσωστρέφεια θα ακολουθούσε μια νέα δημοσκοπική ανάκαμψη. Όλοι ανέμεναν η πρώτη ανοιχτή  εκλογική συγκέντρωση στο Παρίσι την περασμένη Κυριακή 13 φεβρουαρίου να αποτελέσει την αφετηρία μιας αντεπίθεσης χάρη στην οποία η Πεκρές θα ξανάβρισκε την θέση του αναμφισβήτητου αουτσάϊντερ των προεδρικών εκλογών.  
Όμως η πολυαναμενόμενη συγκέντρωση εξελίχθηκε σε φιάσκο. Όχι από πλευράς συμμετοχής των οπαδών της που πράγματι προσήλθαν μαζικά. Αλλά από πλευράς της δικής της σκηνικής παρουσίας, ομιλίας και ρητορικής.
Πολλοί από τους συγκεντρωμένους αποχώρησαν απογοητευμένοι χωρίς να περιμένουν το τέλος της ομιλίας της. Τα δε δημοσιογραφικά σχόλια που ακολούθησαν στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας έκαναν λόγο για μια αγνώριστη Πεκρές.

Είναι αλήθεια ότι όχι μόνον το στυλ της θύμιζε αδέξια σχολική θεατρική παράσταση, αλλά και το περιεχόμενο του λόγου της δημιουργούσε πολλά ερωτηματικά . Χωρίς να επιτυγχάνει την ιδεολογική  διαφοροποίησή της από τους δυο άλλους διεκδικητές των προτιμήσεων του δεξιού εκλογικού σώματος, προκάλεσε, αντιθέτως, μεγαλύτερη σύγχυση με μηνύματα που απευθυνόντουσαν σε δεξιότερα μεν κοινά, αλλά δεν είχαν ούτε την δύναμη ούτε την καθαρότητα ούτε την διεισδυτικότητα των μηνυμάτων που στέλνουν οι δυο άλλοι εκφραστές  του εθνικιστικού υπερσυντηρητικού εκλογικού σώματος.

Αποτέλεσμα, στις δημοσκοπήσεις που έτρεξαν την τελευταία εβδομάδας σημειώθηκαν δυο αλλεπάλληλες ανατροπές. Σε πρώτη φάση ο Ζεμμούρ υποσκέλησε την Πεκρές κατά μισή μονάδα αφήνοντάς την πίσω στην τέταρτη θέση. Σε δεύτερη φάση υποσκέλησε και την Λε Πεν με την οποία στην πρώτη φάση είχε μοιραστεί την 1,5 μονάδα των απωλειών της υποψήφιας των Ρεπουμπλικάνων.

Πενήντα ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο των εκλογών, ο Ζεμμούρ αυξάνει θεαματικά τις πιθανότητες να βρεθεί μόνος απέναντι στον Μακρόν. Πράγμα που θα είναι σχεδόν σίγουρο, αν τελικώς επαληθευτεί η υπόθεση σύμφωνα με την οποία στην πραγματικότητα η εκλογική επιρροή του  Ερίκ Ζεμμούρ  είναι αισθητά  μεγαλύτερη από την ανιχνευόμενη δημοσκοπικά,  καθότι στην τελευταία δεν καταγράφεται η “κρυφή ψήφος” που κατευθύνεται στον υποψήφιο της ακραίας Ακροδεξιάς χωρίς να εκδηλώνεται δημοσίως.

Εβδομάδα ανατροπών

 Το μάλλον βέβαιο πάντως είναι ότι οι ανταλλαγές ψηφοφόρων μεταξύ των υποψηφίων της όλης δεξιάς θα συνεχιστούν μέχρι τέλους. Όπως είναι μάλλον βέβαιο ότι το πολιτικό σκηνικό της επόμενης ημέρας θα είναι εξόχως  προβληματικό. 

Αν η Λε Πεν, παρά ή ακριβέστερα εξ αιτίας της στροφής της στην “συστημικότητα”, δεν καταφέρει να ξαναβρεθεί στον δεύτερο γύρο απέναντι στον Μακρόν, η παράταξη που ίδρυσε ο πατέρας Ζαν-Μαρί Λε Πεν και η ίδια μετονόμασε από Εθνικό Μέτωπο σε Εθνική συσπείρωση σηματοδοτώντας την διαφοροποίησή της από την παραδοσιακή λαϊκή Ακροδεξιά, θα οδεύσει προς διάλυση αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στον ακρότερο ξενοφοβικό Ερίκ Ζεμμούρ να αναλάβει τις πρωτοβουλίες, που εμφανώς έχει σχεδιάσει,  για μια συνολική ανασύνθεση της όλης γαλλικής δεξιάς.

Για να ευοδωθούν, ωστόσο, οι πρωτοβουλίες του θα χρειαστεί προηγουμένως να πετύχει τους δυο ελάχιστους στόχους που είναι προφανές ότι έχει θέσει. Ο πρώτος είναι η απόκτηση μεγάλου τουλάχιστον μέρους των ισχυρότατων ερεισμάτων που η Λε Πεν ακόμα διαθέτει ακλόνητα στα λαϊκά και εργατικά στρώματα. Ο δεύτερος είναι να θέσει εκτός ανταγωνισμού την Βαλερί Πεκρές και κατ’ επέκταση το κόμμα των Ρεπουμπλικάνων. Άλλωστε από την αιφνίδια επικοινωνία που είχε στα μέσα της περασμένης εβδομάδας με τον ιδεολογικό του ομόλογό του Ντόναλντ Τραμπ μάλλον ωφελημένος βγήκε. Και όχι μόνον εξ αιτίας της αξιοποίησής της ως ευκαιρίας να επιδείξει τις  δυνατότητές του να συνομιλεί με διεθνείς παράγοντες.

Ο δεύτερος στόχος ενδέχεται να αποδειχτεί ευκολότερος του πρώτου. Αν η Βαλερί Πεκρες δεν καταφέρει τελικά να περάσει στον δεύτερο γύρο δικαιώνοντας τις προσδοκίες που έτρεφαν οι παραδοσιακοί κεντροδεξιοί ψηφοφόροι να δουν την εκπρόσωπό τους, αν όχι να εκθρονίζει,  έστω πάντως, να απειλεί σοβαρά τον Γάλλο Πρόεδρο, οι εξελίξεις στο κόμμα της θα είναι ραγδαίες και απρόβλεπτων επιπτώσεων.
Με την δεύτερη ανοιχτή συγκέντρωση, που πραγματοποίησε προ τριών ημερών στην περιφέρεια των  μεσογειακών  Άλπεων, η υποψήφια των Ρεπουμπλικάνων αναθέρμανε, είναι αλήθεια,  τις προσδοκίες των οπαδών της κάνοντας μια εμφάνιση που δεν θύμιζε σε τίποτα το φιάσκο της προηγούμενης των Παρισίων. Εντούτοις το πρόβλημα που παρουσιάζει η στρατηγική παραμένει άλυτο. Και σε κάθε περίπτωση πολύ δύσκολο να λυθεί.  Όχι μόνον στο μικρό διάστημα που απομένει μέχρι τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Αλλά και στο μεγαλύτερο και κρισιμότερο διάστημα της επόμενης ημέρας των προεδρικών εκλογών. Είναι μάλλον απίθανο να προλάβει η παραδοσιακή γαλλική κεντροδεξιά να βρει ενδιαμέσως την χρυσή τομή που θα της επιτρέψει να ισορροπήσει στο σκοινί που τεντώνουν οι μεν δεξιόστροφοι Ρεπουμπλικάνοι τραβώντας το προς την εθνικιστική λαϊκή δεξιά, οι δε περισσότερο κεντρώοι παρά δεξιοί προς τον μεσαίο χώρο, όπου κυριαρχεί ο σημερινός Πρόεδρος.

Το κλειδί των ισορροπιών και των εξελίξεων εντός της “δεξιάς πολυκατοικίας” βρίσκεται στα χέρια των πιστών καθολικών ψηφοφόρων. Αυτών που προσώρας κοιτούν με περισσότερη συμπάθεια προς το μέρος του ιδεολόγου Ερίκ Ζεμμούρ. Όπως, εξάλλου, συμβαίνει και με τους νέους και πιο ευκατάστατους αστούς.  

Προς μια νέα πολιτική συγκατοίκηση;    

Δυο είναι πάντως τα διαφαινόμενα και καταπληκτικά  παράδοξα. Το πρώτο και πιθανότερο είναι ο θρίαμβος που ως υποψήφιος Πρόεδρος ο Μακρόν κατήγαγε το 2017 σαρώνοντας το παλιό κομματικό σύστημα της Γαλλίας, να επαναληφθεί το 2022. Όχι όμως με τον Μακρόν να βρίσκεται καβάλα στο κύμα που σήκωνε η επιθυμία της τότε κοινωνικής πλειοψηφίας να απαλλαγεί από την παλιά και απαξιωμένη πολιτική τάξη. Αλλά να επιπλέει των ναυαγίων που παρασύρουν στο βυθό τα πολιτικά οχήματα της δεξιάς.

Το δεύτερο και εξίσου εντυπωσιακό παράδοξο συνίσταται ακριβώς στο γεγονός ότι η γαλλική δεξιά αποσυντιθέμενη καταποντίζεται ενώ ουδέποτε στο παρελθόν είχε συγκεντρώσει τα ποσοστά που αθροίζουν σήμερα οι τρεις ισοδύναμες, αλλά αλληλοεξουδετερωνόμενες κομματικές και ιδεολογικές εκδοχές της.

Ένα τελευταίο, αλλά πιο απίθανο, παράδοξο θα είναι να προσφέρει στην δεξιά τη σανίδα της σωτηρίας της η επίσης καταποντιζόμενη και αποσυντιθέμενη  αριστερά. Από τους ορφανούς ψηφοφόρους της τελευταίας πάντως θα εξαρτηθεί εν πολλοίς αν ο λανθάνον κοινωνικός θυμός εκδηλωθεί ωθώντας τους προς μια ακόμα έκπληξη: Να προσχωρήσουν σε μια άτυπη εκλογική συμμαχία εναντίον του “Προέδρου των πλουσίων” Εμμανουέλ Μακρόν και να μετατρέψουν το σημερινό φαβορί σε αουτσάιντερ.

Ένα σε κάθε περίπτωση είναι το βέβαιο. Ότι, δηλαδή, οι βουλευτικές εκλογές που θα ακολουθήσουν αμέσως μετά τις προεδρικές θα μετατραπούν σε πεδίο μάχης με στρατηγικό ενδιαφέρον. Εκεί θα μεταφερθεί το πολιτικό παιχνίδι. Εκεί θα κριθεί και το ενδεχόμενο η Γαλλία να οδηγηθεί και πάλι σε λύσεις πολιτικής συγκατοίκησης για πρώτη φορά μετά από εικοσιπέντε χρόνια και τον σχηματισμό της κυβέρνησης Σιράκ-Ζοσπέν του 1997.