Kreport > articles > Πόση ελευθερία έκφρασης αντέχουν τα podcast;

Πόση ελευθερία έκφρασης αντέχουν τα podcast;

Του Γιώργου Ναθαναήλ

Ο θρύλος της ροκ (και όχι μόνον) Neil Young, ένας τροβαδούρος της αμφισβήτησης και της διαμαρτυρίας, που πλέον διανύει την  όγδοη δεκαετία της ζωής του, είναι ακόμη ένας ενεργός και ευαίσθητός ακτιβιστής. Μέχρι πρόσφατα ήταν ένα ευχαριστημένο άλογο στο στάβλο του Spotify (την μεγαλύτερη πλατφόρμα streaming παγκοσμίως, με 180 εκατομμύρια συνδρομητές, και πολλαπλάσιους δωρεάν χρήστες)  από όπου προέρχεται το 60% την σημερινών εσόδων του. Πριν από λίγες εβδομάδες όμως έπαψε να αισθάνεται άνετα με τον ομόσταυλό του Joe Rogan, έναν αστέρα των podcast στον οποίο το Spotify έχει επενδύσει πολλά. Έχοντας νοσήσει από πολιομυελίτιδα το 1951, σε ηλικία 5 ετών, που του άφησε μία μερική αναπηρία, είναι πολύ ευαίσθητος στην παραπληροφόρηση που διέδιδε ένας αντιεμβολιαστής για τον κορωνοϊό, καλεσμένος σε μία εκπομπή του Rogan, καθώς και την γενικότερη στάση του απέναντι στην πανδημία. Έθεσε λοιπόν ένα τελεσίγραφο στο Spotify: «ή εγώ ή αυτός!». Όταν το Spotify, (αφού πρώτα είχε εκδώσει ένα Δελτίο Τύπου ζητώντας συγγνώμη για την παραπληροφόρηση στην εκπομπή του Rogan, λέγοντας ότι «έχει μεγάλη ευθύνη για την εξισορρόπηση τόσο της ασφάλειας για τους ακροατές όσο και της ελευθερίας για τους δημιουργού»)  απάντησε «αυτός», ο Young ζήτησε να αποσυρθούν άμεσα τα τραγούδια του από την πλατφόρμα. Σύμφωνα με την εκτίμηση ενός πρώην οικονομολόγου του Spotify,  με αυτή την κίνηση ο Neil Young θα έχανε 300 χιλιάδες δολάρια μέχρι το τέλος του χρόνου. Μία γενναία πράξη, θα πει κάννες —έκτός και αν λάβει υπόψη ότι η προσωπική του περιουσία εκτιμάται σε 100 εκατομμύρια δολάρια, και μάλλον θα καταφέρει να ξεπεράσει το χτύπημα. Επιπλέον, οι άλλες δύο μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες streaming, η Apple και η Amazon, εκμεταλλευόμενες το γεγονός, αύξησαν την προβολή των τραγουδιών του Young, και οι πωλήσεις των τραγουδιών του ανέβηκαν. Οι μηχανισμοί της ελεύθερης αγοράς λειτούργησαν, απαλύνοντας έτσι  το οικονομικό πλήγμα της γενναίας του πράξης.

Τον Neil Young ακολούθησε και η Joni Mitchell, επίσης μελωδική ραψωδός της αμφισβήτησης, που ανήκει σε παρόμοια ηλικιακή ομάδα, έχει και εκείνη νοσήσει από πολιομυελίτιδα και έχει συγκρίσιμη οικονομική επιφάνεια. Η περιουσία της ανέρχεται στα  130 εκατομμύρια δολάρια, παρέχοντάς και σε αυτήν  άπλετο χώρο για διαμαρτυρία.

Ο Joe Rogan και η δυναμική του

Όταν το Spotify πρόσθεσε podcasts στο περιεχόμενό του προσπάθησε να προσελκύσει μεγάλα ονόματα. Το μεγαλύτερο από αυτά ήταν ο Joe Rogan με τον οποίο -σε μία ασυνήθιστη κίνηση για τον χώρο των podcast, όπου κατακλύζεται από πολλούς μικρούς παίκτες-  υπέγραψε μία σύμβαση που φημολογείται ότι άξιζε περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια. Με αυτή την ριψοκίνδυνη ζαριά, το Spotify πόνταρε ότι το Rogan θα έφερνε τα 11 εκατομμύρια ακροατές του στην πλατφόρμα του. Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι δικαιώθηκε, γιατί ο Rogan διατήρησε το κοινό του.

Στο λογαριασμό του στο Twitter o Rogan περιγράφει τον εαυτό του ως  «stand up κωμικό / φανατικό μεικτών πολεμικών τεχνών / ψυχεδελικό ερευνητή». Στις φωτογραφίες συνήθως κοιτάει τον φακό με μία ελαφρά αμηχανία, και τα μπράτσα του είναι διακοσμημένα με πολύχρωμα τατουάζ. Φυσικά τον έχουν κατηγορήσει για πολλά: ως τρασνφοβικό (επειδή η γλώσσα μας είναι ο δανειστής του δεύτερου συνθετικού, έχω μία επισήμανση: «φοβία» είναι κάτι συστηματικό, ανεξέλεγκτο και βαθιά ριζωμένο —και όχι μία φευγαλέα παρόλα) και επίσης ότι διαθέτει μία «τοξική αρρενωπότητα» (δεύτερη επισήμανση: όσο περισσότερο χρησιμοποιείται ό όρος, τόσο εξατμίζεται η όποια σημασία του).  Κανείς όμως δεν αμφισβήτησε ότι έχει κοινό και επιρροή.

Τα podcast του Joe Rogan είναι μεγάλης διάρκειας, και ενώ μερικοί κατηγορούν τον λόγο του ως ελαφρά ασυνάρτητο, πολύ περισσότεροι λένε ότι ο λόγος που οι ακροατές τον αγαπούν είναι ότι «οι συζητήσεις που έχει στο podcast του μοιάζουν με τις συζητήσεις που έχουν οι άνθρωποι στην κανονική  τους ζωή». Πόσοι θα μπορούσαν να κάνουν μία κατανοητή και όχι βαρετή συζήτηση με την Νομπελίστα φυσικό  Roger Penrose για τις μαύρες τρύπες και τα γένεση του σύμπαντος,   διάρκειας 96 λεπτών;

Το σφάλμα για το οποίο τον κατηγορούν είναι ότι οι απόψεις του για τον κορωνοϊό είναι παράδοξες και επικίνδυνες, και ότι φιλοξένησε αντιεμβολιαστές στην εκπομπή του, και ότι όταν νόσησε ο ίδιος χρησιμοποίησε μια αδοκίμαστη και ανορθόδοξη θεραπεία, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για να καταπολεμούνται τα παράσιτα στους ανθρώπους και τα μηρυκαστικά. Όλα αυτά είναι πραγματικά, αλλά είναι αυτός λόγος για να φιμωθεί; Εδώ,  φίλοι αναγνώστες, θα ήθελα να αναφέρω την μαρτυρία του καθηγητή του Yale Νίκολα Χρηστάκη, ο οποίος έκτος από λαμπρός επιστήμονας έχει άσπιλες περγαμηνές στην υποστήριξη της ελευθερίας της έκφρασης αφενός και στην διάδοση της αντικειμενικής επιστημονικής πληροφόρησης αφετέρου. Επιπλέον είναι ένας πρωτοπόρος ερευνητής των κοινωνικών δικτύων και κατανοεί άριστα την δυναμική τους. Γράφει λοιπόν ο Χρηστάκης, προτού ξεσπάσει η πρόσφατη διαμάχη, και το μεταφέρω από το λογαριασμό του στο Twitter:

Οι άνθρωποι μιλούν για το podcast του Joe Rogan Experience,  στο οποίο χαίρομαι που έχω συμμετάσχει  δύο φορές. Νομίζω ότι ο Joe είναι ένας πρώτης τάξεως συνεντευκτής, ένας σπουδαίος συνομιλητής με γνήσια περιέργεια. Και το εύρος των καλεσμένων, προς τιμήν του, είναι εκπληκτικό,. 1/

Το εύρος των ακροατών του και η εμβέλειά του είναι επίσης εκπληκτικές και πάλι προς τιμήν του. Ακολουθεί μια σύντομη προσωπική εμπειρία: Μετά την πρώτη μου εμφάνιση, τον Μάρτιο του 2019,  το επόμενο πρωί έφυγα από το διαμέρισμά μου στο New Haven, στο  Yale,  για να περπατήσω στη δουλειά. 2/

Ο Αφροαμερικανός θυρωρός του κτιρίου μου, ένας άνδρας στα 50 του με τον οποίο είχα αμέτρητες εγκάρδιες συζητήσεις για πολλά θέματα, μου είπε ότι με είχε ακούσει την προηγούμενη μέρα και ότι του άρεσε πολύ η συνομιλία μας και «έμαθε τόσα πολλά». 3/

Δέκα λεπτά αργότερα, έφτασα στο εργαστήριό μου. Ένας 25χρονος Κορεάτης μεταπτυχιακός φοιτητής στα εφαρμοσμένα μαθηματικά μου είπε, πάλι αυθόρμητα, ότι με είχε ακούσει στον Joe Rogan και ότι πίστευε ότι ήταν “τόσο ‘γαμάτο’ και κατατοπιστικό”. 4/

Αργότερα το ίδιο βράδυ, η 21χρονη κόρη μου μου είπε ότι αρκετοί από τους φίλους της καλλιτέχνες με είχαν επίσης ακούσει στην εκπομπή. 5/

Νομίζω ότι αυτός είναι ο λόγος που ο Joe Rogan είναι το νούμερο 1 podcast και γιατί η συμμετοχή στην εκπομπή του, είτε πρόκειται για την Dr Lindsey Fitzharris (ιστορικό της ιατρικής) είτε για τον Elon Musk, επιτρέπει την ευρεία έκθεση σε τεράστια ποικιλία ιδεών, τόσο σημαντικών στην κοινωνία μας, πιο σημαντικών από ποτέ, θα έλεγα. 6/

Ο Joe Rogan συνεπώς διαθέτει ισχύ και επιρροή, και έχει την υποχρέωση να τις διαχειρίζεται συνετά. Μετά την επίμαχη  εκπομπή ο Rogan ανέβασε στο Instagram ένα δεκάλεπτο βίντεο (7 εκατομμύρια θεάσεις) όπου ζήτησε συγγνώμη από τους ακροατές του και υποσχέθηκε να τα καταφέρει καλύτερα την επόμενη φορά. Όσο για εκείνους που τον μισούν (μια λέξη που παλιά είχα βαρύτερη σημασία), τους ευχαρίστησε γιατί το να έχεις τέτοιους ακροατές «σε κάνει να επαναξιολογείς αυτό που κάνεις και να βάζεις τα πράγματα στη θέση τους. . . κι αυτό είναι καλό επίσης». Έφτανε αυτή η συγγνώμη; Δύσκολο ερώτημα.

Τι συμβαίνει όμως όταν αυτός και οι άλλοι υποπίπτουν σε παραστρατήματα και λάθη; Τους αφήνουμε ελεύθερους και ανεξέλεγκτους, τους ελέγχουμε προκαταβολικά, τους συντρέχουμε να βρουν τις έγκυρες πληροφορίες και απόψεις, τους τιμωρούμε, ή τέλος τους κόβουμε (από) τον αέρα; Προτάσεις για λύση στο επόμενο.