Kreport > articles > «Η λογοδοσία των Δικαστών στην Δημοκρατία: Η δημόσια εμπιστοσύνη στην Δικαιοσύνη», του Μιχάλη Ν. Πικραμένου, Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα 2022

«Η λογοδοσία των Δικαστών στην Δημοκρατία: Η δημόσια εμπιστοσύνη στην Δικαιοσύνη», του Μιχάλη Ν. Πικραμένου, Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα 2022

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Με μια εξαιρετικά εύστοχη, απόλυτα επίκαιρη και ωστόσο διόλου συχνή στην δημόσια συζήτηση για την Δικαιοσύνη (συζήτηση που έχει αναβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια μάλλον για λάθος λόγους, με την ενσωμάτωση της συζήτησης αυτής στην πολιτική αντιδικία) ξεκινά αυτό το βιβλίο του Μιχ. Πικραμένου – ο οποίος εκτός από Αντιπρόεδρος ήδη του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι και διδάσκων στο ΑΠΘ (άρα σε επαφή με ένα ευρύτερο κοινό, λόγω των φοιτητών)αλλά και συχνά παρεμβαίνων σε συνέδρια και άλλες δημόσιες εκδηλώσεις.

Ενώ συχνές-πυκνές είναι οι αναφορές στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης – αναφορές όχι πάντα εκ γνησίου ενδιαφέροντος και σεβασμού της αρχής, αφού αντιστοίχως συχνή είναι και η τάση να πλησιάζει η έννοια της ανεξαρτησίας εκείνην της αδιαφάνειας, της περιχαράκωσης πίσω από τείχη interna corporis και κορπορατισμού… – πολύ λιγότερο έχει φωτισθεί η διάσταση της λογοδοσίας της Δικαιοσύνης και των λειτουργών της. Δηλαδή της αναζήτησης του αληθινού θεμελίου του κύρους της Δικαιοσύνης και της ουσιαστικής της νομιμοποίησης στην εμπιστοσύνη των πολιτών, η οποία με την σειρά της προέχει (μόνον) από την διαφανή λειτουργία, την συνεχή επεξήγηση, την ουσιαστική «αναφορά» και την απόδοση λογαριασμού του δικαστή στην κοινωνία.

«Η δικαιοσύνη με τις αποφάσεις της επιδρά στην ζωή και στο αξιακό σύστημα της κοινωνίας. Από την άλλη, οι πολίτες μετέχουν στο γίγνεσθαι της Πολιτείας με την πληροφόρηση που αποκτούν […] και με την κριτική που ασκούν στην δικαστική απόφαση και γενικότερα στον τρόπο διεξαγωγής της δίκης». Δύσκολα θα έβρισκε κανείς πληρέστερη αποτύπωση της αληθινής αμοιβαιότητας στην σχέση πολιτών – Δικαιοσύνης, από την οποία πηγάζει η ουσιαστική νομιμοποίηση της τελευταίας.

Ρεμβάζει κανείς, πάντως διερωτάται διαβάζοντας αυτού του είδους αποσπάσματα του Μιχ. Πικραμένου, πόσοι αλήθεια στον δικαστικό κόσμο συμμερίζονται μια τέτοια προσέγγιση. Το ίδιο ισχύει και με την διεξοδική απαρίθμηση των εκδοχών λογοδοσίας, όπως αυτές υπάρχουν και αναπτύσσονται δυναμικά π.χ. στα ευρωπαϊκά πλαίσια Οργανισμών για την δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου (όπου άλλωστε ο συγγραφέας βρέθηκε σε στενή επαφή μαζί τους από τις αρχές της δεκαετίας του 2000). Ουσιαστική λειτουργία της αξιολόγησης, τήρηση (προσοχή! όχι απλώς διακήρυξη….) της δικαστικής δεοντολογίας, αστική και ποινική ευθύνη των δικαστικών λειτουργών (πάλιν προσοχή! όχι όπως «αξιοποιείται» πολιτικά επ’ εσχάτων στην Ελλάδα η δεύτερη, ούτε με την άγαρμπη χρήση στα χέρια διαδίκων η πρώτη).

Μπορεί να γίνει κάτι, ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση; ώστε να αποκρουσθεί πρώτα-πρώτα η επιρροή εκείνου που ο Μιχ. Πικραμένος δεν φοβάται να αναφέρει ως «εκφραστές του λαϊκιστικού λόγου στο δικαστικό σώμα»; Με τους οποίους θα προσθέταμε, βολικά συμπαρατάσσονται πονηροί πολιτευτές (που, μέσα από την αδιαφάνεια, προσδοκούν ερείσματα στο ίδιο το δικαστικό σώμα) αλλά και άκριτοι διαμορφωτές της κοινής γνώμης (εδώ η ευθύνη του Τύπου). Μπορεί – και «πρέπει» – η πολιτική τάξη να ασχοληθεί με το μείζον αυτό ζήτημα της λογοδοσίας της Δικαιοσύνης προωθώντας θεσμικές παρεμβάσεις και ενθαρρύνοντας συνειδητοποιήσεις του ίδιου του δικαστικού κόσμου;

Ερωτήματα που βρίσκουν δύσκολες απαντήσεις. Και που, για να αρχίσουν να τις αναζητούν τις απαντήσεις, προϋποθέτουν ευρύτερες συνειδητοποιήσεις του πόσο σοβαρά είναι αυτά τα ζητήματα. Συνειδητοποιήσεις στην κοινή γνώμη, την μόνη που μπορεί να παράσχει την ουσιαστική νομιμοποίηση. Συνειδητοποιήσεις στην πολιτική τάξη, η οποία κάποια στιγμή – όχι δε μόνον όταν Μνημόνια ή Τρόικα/Θεσμοί το επιτάσσουν! – θα χρειαστεί να αναλάβει την δική της ευθύνη στα θέματα Δικαιοσύνης. Συνειδητοποιήσεις, τέλος, από το ίδιο το σώμα της Δικαιοσύνης, το οποίο θα χρειαστεί να αναζητήσει μέσα του την αίσθηση της ευθύνης απέναντι στην κοινωνία, αντί μιας τάσης για αυτοπεριχαράκωση και συντεχνιασμό πίσω από την επίκληση της ανεξαρτησίας. Δύσκολη, πλην απαραίτητη η συζήτηση αυτή, καθώς «εάν το άλας μωρανθεί, εν τίνι αλισθήσεται;»…