Kreport > articles > To ‘Όνειδος των Καταστροφών και η Λύση

To ‘Όνειδος των Καταστροφών και η Λύση

Του Κώστα Σ. Μητρόπουλου (*)

Οι καταστάσεις που χαρακτηρίζουμε ως έκτακτες (σεισμοί, χιονοθύελλες, πλημμύρες, φωτιές, πανδημίες) εμφανίζονται με σχετικά υψηλή συχνότητα και όπως κατέδειξε και η πρόσφατη χιονόπτωση, ο κρατικός μηχανισμός δεν μπορεί να τις διαχειριστεί αποτελεσματικά. H επαναλειψιμότητα της αδυναμίας αποτελεί όνειδος για μια προηγμένη κοινωνία και η συνεπακόλουθη κομματική εκμετάλλευση δεν διευκολύνει την αναγνώριση και αντιμετώπιση των εγγενών προβλημάτων.

Οι έκτακτες καταστάσεις είναι μη ανθρωπογενή γεγονότα με σημαντική έκταση και ένταση, χωρίς ακριβή, η με άγνωστο χρόνο έναρξης και εξέλιξης. Εξ αιτίας των τριών αυτών χαρακτηριστικών, οι επιπτώσεις τους στην οικονομική ζωή, στην λειτουργία των υποδομών , στην ιδιωτική περιουσία, στον φυσικό πλούτο της χώρας και τέλος στην ανθρώπινη ζωή πολλές φορές αποδεικνύονται μεγάλες.

Για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων έκτακτων γεγονότων υπάρχουν τέσσερεις προϋποθέσεις. Πρώτον, ειδικό σχέδιο αντιμετώπισης κάθε ενός, που ορίζει τις βασικές διαστάσεις και τους κρίσιμους παράγοντες εξέλιξης του, προεντοπίζει πηγές προβλημάτων, λαμβάνει υπ’ όψη τις πραγματικές δυνατότητες παρέμβασης και οριοθετεί προσεγγίσεις, και όχι συγκεκριμένες δράσεις. Δεύτερον, επιχειρησιακή διαθεσιμότητα των αναγκαίων μέσων (πχ πυροσβεστικά αεροπλάνα, οχήματα παντός εδάφους εκσκαφείς) και του σχετικού επαγγελματικού ανθρώπινου δυναμικού. Τρίτον, συντήρηση των κρίσιμων υποδομών, ώστε να λειτουργούν στο 98% των πιθανών καταστάσεων και να μην εμφανίζουν βλάβες από κόπωση, υπερφόρτιση η εξ αιτίας της έλλειψης φυσικής, υδραυλικής η ηλεκτρικής προστασίας. Τέταρτον, ταχύτατη αντίδραση πριν από την έναρξη του φαινομένου, αν είναι προβλέψιμη, και στην διάρκεια εξέλιξης του, με στόχο την παρεμπόδιση, βάσει του σχεδίου, της επέκτασης των αρνητικών αποτελεσμάτων.

Τι από αυτά έλλειψε στις προσπάθειες αντιμετώπισης των επιπτώσεων της χιονόπτωσης; Όλα. Το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη μάλλον δεν είχε συνολικό ολοκληρωμένο σχέδιο για αυτόν τον κίνδυνο, δεν άσκησε εξουσία στην διαχείριση των πόρων και η έλλειψη συνολικού συντονισμού κατεγράφει. Η Περιφέρεια Αττικής, δεν εμφανίστηκε να ακολουθεί ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, δεν είχε αλάτι και συνεργεία (σύμφωνα με τον τύπο) και η αντίδρασή της ήταν αργή, οδηγώντας στο κλείσιμο των κύριων οδικών αρτηριών που βρίσκονται στην αρμοδιότητα της. Οι ΟΤΑ γενικά δεν είχαν σχέδιο, διέθεταν ελάχιστα μέσα και δεν εξασφάλισαν οδική προσβασιμότητα. Η Αττική Οδός είχε σχέδιο, αλλά άργησε να το ενεργοποιήσει , μπερδεύτηκε με την Τροχαία και οι αντιδράσεις της υστερούσαν πολύ της εξέλιξης του φαινομένου. Ο ΔΕΔΔΗΕ, δεν είχε σχέδιο πρόσβασης στις κρίσιμες υποδομές με συνθήκες χιονοθύελλας, δεν διέθετε τους αναγκαίους πόρους και το δίκτυο διανομής αποδείχθηκε μη επαρκώς συντηρημένο με συνολικό αποτέλεσμα διακοπές ηλεκτροδότησης μεγάλης διάρκειας και γεωγραφικού εύρους. Τέλος, η ΤΡΑΙΝΟΣΕ, δεν παρουσίασε τίποτα από ότι χρειαζόταν, αφήνοντας επιβάτες και συρμούς στο έλεος των συνθηκών.

Η εξασφάλιση των αναγκαίων προϋποθέσεων για την περιορισμό των επιπτώσεων έκτακτων καταστάσεων έχει και αυτή μια προϋπόθεση. Κατάλληλη και αποτελεσματική διοίκηση στηριγμένη σε ολιστική θεσμική εξουσιοδότηση, με ευθύνη σχεδιασμού, εξασφάλισης πόρων από τρίτους και συντονισμού όλων των σχετικών φορέων. Η επιβολή του σχεδίου σ’ όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και η εξουσία διαχείρισης της κατάστασης σε πραγματικό χρόνο πρέπει να είναι αυστηρά θεσμοθετημένες όπως και η διοικητική λογοδοσία των εμπλεκομένων προσώπων. Συστήματα ανάλυσης, προβλέψεων και παρακολούθησης, μαθηματικά μοντέλα, ανθρώπινοι πόροι υψηλού επιπέδου για το επιτελικό και εκτελεστικό έργο, control rooms, συνεχείς ασκήσεις ετοιμότητας και αποκεντρωμένη αλλά ιεραρχική οργανωτική δομή αποτελούν sine qua non όρους αποτελεσματικότητας.

Αυτά όμως είναι χαρακτηριστικά της οργάνωσης των Ενόπλων Δυνάμεων, στην βοήθεια των οποίων καταφεύγουμε στις φωτιές, τα χιόνια, τους σεισμούς και τις πλημμύρες. Ήρθε η ώρα, αντί της καταγραφής των αστοχιών και της ατελέσφορης πολιτικής συζήτησης, να αντιγράψουμε δημιουργικά κάτι που ήδη υπάρχει και να του δώσουμε μια ξεκάθαρο εντολή: πραγματική προστασία του πολίτη από τα έκτακτα φαινόμενα.

(*) Ο Κώστας Σ. Μητρόπουλος είναι σύμβουλος επιχειρήσεων