Kreport > articles > Πίτα ολόκληρη και σκύλος χορτάτος.

Πίτα ολόκληρη και σκύλος χορτάτος.

Του Ίωνα Σιώτη

Η πρόσφατη εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αφορά στη «ταξινόμηση» των επενδυτικών ενεργειακών σχεδίων με βάση «πράσινα» κριτήρια προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις κυρίως λόγω του «πρασινίσματος», υπό προϋποθέσεις, της πυρηνικής ενέργειας και του φυσικού αερίου. Η νέα αυτή «ταξινόμηση» γίνεται υπό το πρίσμα της ανάγκης απανθρακοποίησηςτου ενεργειακού τομέα σε βραχύ χρονικό ορίζοντα προκειμένου να αποφευχθεί η καταστροφική κλιματική αλλαγή.

Όποιος είναι πεπεισμένος ότι η απανθρακοποίηση είναι απολύτως αναγκαία για να αποφευχθεί η καταστροφή του πλανήτη θα πρέπει να αναζητήσει τους τρόπους που θα την επιτύχει μέσα στα αναγκαία χρονικά όρια.  Δυστυχώς όμως υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ ευσεβών πόθων και ρεαλιστικών λύσεων. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απέχουν ακόμα πολύ από τον στόχο αυτό κυρίως λόγω της χρονικής και εποχικής τους μεταβλητότητας σε συνδυασμό με την σημερινή ανυπαρξία τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα. Το πρόβλημα αυτό ίσως λυθεί σε μερικές δεκαετίες με την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών αποθήκευσης. Μέχρις ότου όμως προκύψουν οι τεχνολογίες αυτές υπάρχουν δύο μόνον τρόποι επίτευξης του τελικού στόχου της απανθρακοποίησης οι οποίοι είναι:

  1. Ριζοσπαστική μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, της τάξης του 30%, στις «αναπτυγμένες» οικονομίες σε συνδυασμό με μια σημαντική καθυστέρηση στη αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας στον υπόλοιπο πλανήτη.
  2. Αποδοχή, τουλάχιστον ως μεταβατικής λύσης, της πυρηνικής ενέργειας η/και του φυσικού αερίου.

Και οι δύο αυτές λύσεις προϋποθέτουν «δημόσια» ή «κοινωνική» αποδοχή των επιπτώσεων και κινδύνων που συνεπάγονται. Φυσικά, είναι δυνατόν να υπάρξει ένας συνδυασμός των δύο παραπάνω τρόπων, εάν όμως πρέπει να επιλέξουμε μεταξύ των δύο, τότε θεωρώ ότι ή δεύτερη λύση αποτελεί, δυστυχώς, πιο πιθανή, ρεαλιστική και «κοινωνικά» αποδεκτή επιλογή. Με άλλα λόγια δεν είναι δυνατόν να έχουμε και «την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο».

Είναι γεγονός ότι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, ακόμα και η απουσία οιασδήποτε δραστηριότητας εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία και την ζωή. Οι κίνδυνοι αυτοί (επικινδυνότητες, risks)  μπορούν να ποσοτικοποιηθούν με τη λεγόμενη μεθοδολογία LLE (Loss of LifeExpectancy) ή, στα ελληνικά, μεθοδολογία ΑΠΖ (Απώλεια Προσδόκιμου Ζωής) που μπορεί να αποδοθεί σε διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες.  Η ΑΠΖ ουσιαστικά μετρά τον μέσο όρο μείωσης του προσδόκιμου ζωής που σχετίζεται με οιαδήποτε δραστηριότητα. Είναι το γινόμενο της πιθανότητας κάποια δραστηριότητα να προκαλέσει απώλεια ζωής επί την χρονική διάρκεια ζωής που θα χαθεί. Πχ γνωρίζουμε ότι το προσδόκιμο ζωής ενός 40χρονου είναι 37.3 χρόνια οπότε αν ο 40χρονος αυτός εκτεθεί σε κάποιο κίνδυνο που ενέχει πιθανότητα 1% να αποβεί άμεσα μοιραίος τότε το LLE που συνδέεται με τον κίνδυνο αυτό είναι 0,373 χρόνια (1%Χ37.3). Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι θα πεθάνει 0,373 χρόνια πριν γίνει 77,3 χρονών αλλά αν χίλιοι 40χρονοι εκτεθούν στον κίνδυνο αυτό οι 10 (κατά πάσα πιθανότητα) θα πεθάνουν άμεσα ενώ οι υπόλοιποι 990 θα ζήσουν μέχρι τα 77,3. 

Στον παρακάτω πίνακα παραθέτω τις τιμές του ΑΠΖ για διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες/καταστάσεις/επικινδυνότητες στις ΗΠΑ.

Απώλεια Προσδόκιμου Ζωής (ΑΠΖ) που οφείλεται σε διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες οι οποίες ενέχουν κάποιο βαθμό επικινδυνότητας.

Δραστηριότητα/Επικινδυνότητα ΑΠΖ (ημέρες)
Διαβίωση κάτω από το όριο φτώχειας 3500
Φύλλο: Άνδρες/Γυναίκες 2800
Κάπνισμα (άνδρες) 2300
Καρδιοπάθειες* 2100
Άγαμοι-χωρίς σύντροφο 2000
Λευκοί/Μαύροι 2000
Χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο 1500
Ανθρακωρύχοι 1100
Καρκίνος* 980
15 κιλά υπέρβαρος 900
Μη ολοκλήρωση υποχρεωτικής εκπαίδευσης 800
Υποβαθμισμένη Ιατρική φροντίδα* 550
Εγκεφαλικό* 520
7.5 κιλά υπέρβαρος 450
Ατυχήματα* 400
Υπηρεσία στο Βιετνάμ 400
Κατοικία στις ΝΑ πολιτείες των ΗΠΑ (SC,MS,GA,LA,AL) 350
Μεταλλωρύχος (ατυχήματα) 320
Οινόπνευμα 230
Αυτοκινητιστικά ατυχήματα 180
Πνευμονία/γρίπη* 130
Ναρκωτικά* 100
Αυτοκτονίες* 95
Ανθρωποκτονίες* 90
Ατμοσφαιρική ρύπανση* 80
Εργασιακά ατυχήματα 74
AIDS* 70
Αυτοκίνητα Μικρά/Αυτοκίνητα Μεσαία 60
Σύντροφος καπνιστή 50
Πνιγμός* 40
Όριο ταχύτητας 100 χλμ/80 χλμ* 40
Ατυχήματα από Πτώσεις* 39
Δηλητηρίαση-Ασφυξία * 37
Ραδόνιo στην κατοικία* 35
Πυρκαγιές-εγκαύματα* 27
Κατανάλωση καφέ-2+φλυτζάνια/ημέρα 26
Εργαζόμενος σε ζώνη ελεγχόμενης ραδιενέργειας 25
Όπλα* 11
Αντισυλληπτικά 5
Κατανάλωση Φυστικοβούτυρου(1 κουταλάκι/ημέρα) 1.1
Τυφώνες/Κυκλώνες* 1
Αεροπορικά ατυχήματα* 1
Υδροηλεκτρικά ατυχήματα 1
Κατοικία κοντά σε εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας 0.4
100% Ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικά εργοστάσια * 0.04

 *Οι αστερίσκοι υποδηλούν μέσο όρο στον πληθυσμό των ΗΠΑ. Χωρίς αστερίσκο αφορούν στους συμμετέχοντες στις αναφερόμενες δραστηριότητες.

Πηγή: http://www.phyast.pitt.edu/~blc/book/index.htm (κεφάλαιο 8: «Understanding Risk”)

Επανέρχομαι τώρα στο θέμα της «δημόσιας» ή «κοινωνικής» αποδοχής. Είναι προφανές από τον παραπάνω πίνακα ότι πολλές δραστηριότητες με υψηλό ΑΠΖ είναι γενικά «κοινωνικά» αποδεκτές π.χ. «7.5 κιλά υπέρβαρος» ή «Κατανάλωση καφέ-2+φλυτζάνια/ημέρα» ενώ άλλες με πολύ χαμηλό ΑΠΖ δεν είναι αποδεκτές από τις ίδιες κοινωνίες.

Για το παράδοξο αυτό υπάρχει εκτενέστατη βιβλιογραφία  αξίζει όμως να αναρωτηθούμε για ποιο λόγο π.χ. η ιαπωνική κοινωνία, παρόλη την εμπειρία της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι καθώς και πιο πρόσφατα της Φουκουσίμα, αποδέχεται την πυρηνική ενέργεια ενώ η γερμανική κοινωνία την απορρίπτει.

Αξίζει επίσης να αναρωτηθούμε γιατί η Γαλλία καλύπτει το 70%  της ηλεκτρικής της ενέργειας με πυρηνικά εργοστάσια χωρίς αυτό να δημιουργεί σοβαρές κοινωνικές αντιδράσεις ενώ η Γερμανία απορρίπτει πλήρως την πυρηνική ενέργεια. Η εύκολη απάντηση θα μπορούσε να είναι η καθοριστική παρουσία των «πράσινων» στη Γερμανική πολιτική σκηνή. Αυτό όμως δεν εξηγεί την ουσιαστική ανυπαρξία των «πράσινων» στη Γαλλική πολιτική σκηνή.