Kreport > articles > Η Πολιτική Προστασία μπροστά σε νέα προτάγματα

Η Πολιτική Προστασία μπροστά σε νέα προτάγματα

Του Παναγιώτη Καρκατσούλη

Η Ελλάδα, τo καλοκαίρι 2007, υπέστη μια άνευ προηγουμένου καταστροφή από πυρκαγιές. Σε μια σειρά δασικές πυρκαγιές στη Μεσσηνία, Αρκαδία, Ηλεία, Αχαΐα, Λακωνία, Αργολίδα, Κορινθία, Εύβοια και Φθιώτιδα, έχασαν τη ζωή τους 84 άνθρωποι (εξ αυτών 49 στην Ηλεία), κάηκαν 1.500 σπίτια και 268.834 εκτάρια γης, 4,5 εκατομμύρια ελαιόδεντρα και 60.000 ζώα. Το ύψος των καταστροφών από τις πυρκαγιές αποτιμήθηκε σε 3,5 δισ. ευρώ.

Ο τότε Πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, εκλιπαρώντας για βοήθεια στην καθημαγμένη χώρα, απέσπασε την υπόσχεση του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μπαρόζο ότι θα υπήρχε ιδιαίτερα ευήκοοον ους από την κοινοτική γραφειοκρατία σε σχέση με την χρηματοδότησή μας.

Στην επίσκεψή τους στη χώρα μας, οι κοινοτικοί έμειναν άφωνοι όχι από την έκταση της καταστροφής αλλά από το ρυθμιστικό και διοικητικό αλαλούμ που επικρατούσε, γεγονός που με βεβαιότητα θα οδηγούσε σε επανάληψη των καταστροφών: 17 νόμοι συνέτρεχαν με 7 προεδρικά διατάγματα, 1 πράξη υπουργικού συμβουλίου, 14 κοινές υπουργικές αποφάσεις και 8 υπουργικές αποφάσεις. Οι διοικητικές διαδικασίες δεν ήταν τυποποιημένες ενώ ο «Ξενοκράτης» (το εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης των καταστροφών) που, μαζί με την Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, είχε δημιουργηθεί το 2003, θύμιζε περισσότερο διοικητική εγκύκλιο παρά επιχειρησιακό σχέδιο.

Οι κοινοτικοί μας έδωσαν 1 εκατ. ευρώ προκειμένου να αποκτήσουμε ένα σύγχρονο ρυθμιστικό και διοικητικό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας της Πολιτικής Προστασίας. Εκείνοι οι πόροι, δεν απορροφήθηκαν ποτέ και το έργο απεντάχθηκε το 2010. Ουδείς είχε ενδιαφέρον για μια σύγχρονη Πολιτική Προστασία….

Στα χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι το Μάτι (που αποτελεί την επόμενη, επικών διαστάσεων, τραγωδία…) έγιναν ελάχιστα πράγματα. Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας συνέχισε να είναι μια περιθωριακή δημόσια υπηρεσία με ελάχιστα μέσα και σχεδόν καμία αρμοδιότητα. Τα κάθετα οργανωμένα υπουργεία (Μεταφορών, Περιβάλλοντος, Δημόσιας Τάξης, Εσωτερικών, Ναυτιλίας, Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών) συνέχισαν να ασκούν τις αρμοδιότητές τους με όποιον τρόπο θεωρούσαν δόκιμο και ο «Φάκελος Καταστροφή» δεν ολοκληρωνόταν ποτέ.

Η μελέτη του Γερμανού καθηγητή Goldammer, που ανατέθηκε σ’ αυτόν από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ κατέληξε, προς απογοήτευση πολλών, στο ίδιο συμπέρασμα που είχαμε καταλήξει το 2007. Το πρόβλημα της Πολιτικής Προστασίας στην Ελλάδα, είναι πρωτίστως πρόβλημα πολυνομίας, κακονομίας και κακοδιοίκησης.

Παρά την κινητικότητα που ακολούθησε το Μάτι, ο πυρήνας του προβλήματος παρέμεινε αμετάβλητος.

Έτσι, ενώ η νέα εγκύκλιος (2019) για την αντιμετώπιση των χιονοπτώσεων είναι πληθωρική, αριθμώντας μαζί με τα παραρτήματά της 95 σελίδες, η φιλοσοφία της οργάνωσης και διοίκησης των καταστροφών παραμένει η ίδια: Εσωστρεφής, με έντονο δεοντολογικό κι όχι πραγματιστικό χαρακτήρα, καλεί γενικώς σε «ενέργεια» όσους, εκ των δικών τους διατάξεων, έχουν κάποια εμπλοκή στις φυσικές καταστροφές.

Για να δώσουμε ένα παράδειγμα: Γνωρίζει κανείς τι ακριβώς έγινε στην φετινή «προ-χειμερινή περίοδο» που αποτελεί την πρώτη φάση του επιχειρησιακού σχεδίου για την αντιμετώπιση των χιονοπτώσεων;

Η περίοδος αυτή καλύπτει το χρονικό διάστημα από το τέλος της προηγούμενης χειμερινής περιόδου ως και ένα μήνα πριν την έναρξη της νέας και σ’ αυτήν προβλέπεται η έκδοση «διοικητικών πράξεων και κανονιστικών αποφάσεων προσδιορισμού αρμόδιων οργανικών μονάδων για την εκτέλεση έργων και δράσεων για την αντιμετώπιση χιονοπτώσεων και παγετού ανά οδικό άξονα, με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο». Ποιος εποπτεύει την εφαρμογή  όσων εντέλλονται οι «αρμόδιες οργανικές μονάδες»;

Τι έγινε κατά την περίοδο της προετοιμασίας που καλύπτει διάστημα ενός μηνός πριν την επίσημη έναρξη της χειμερινής περιόδου; Σ’ αυτές τις 30 ημέρες πρέπει να γίνουν 11 ενέργειες, εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα: Από την ολοκλήρωση των προσλήψεων εποχιακού προσωπικού μέχρι την έκδοση σχεδίων δράσης και συσκέψεων με συναρμοδίους προς αναζήτηση του κοινού βηματισμού.

Ποιος θα τα εποπτεύσει, συντονίσει και αξιολογήσει όλα αυτά; Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (σήμερα, πλέον, υπουργείο…) με μια Γενική Διεύθυνση Συντονισμού και τρεις Διευθύνσεις; Μπορεί αυτή η ασθενική δομή να εποπτεύσει πολύ μεγαλύτερες μονάδες Πολιτικής Προστασίας, όπως είναι οι αντίστοιχες της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης; 

Αλλά ακόμη κι όταν συνεργάζονται ad hoc  οι εμπλεκόμενοι φορείς (π.χ. Αστυνομία, Πυροσβεστική, ΕΚΑΒ), ακόμη κι όταν υπάρχει κάποιο σχέδιο διαφυγής η διάσωσης από κάποια Περιφέρεια η Δήμο, αυτό δεν έχει παρά προσωρινό χαρακτήρα. Πρέπει, αντ’ αυτών, να οριοθετηθεί το πεδίο της πολιτικής. Ολοκληρωμένη πολιτική για την αντιμετώπιση των καταστροφών σημαίνει ότι για το σύνολο των δράσεών της (πρόγνωση, αντιμετώπιση, αποζημίωση) υπάρχει ένας, μόνο, αρμόδιος.

Για να συγκροτηθεί, όμως, το πεδίο πολιτικής  χρειάζεται ή ύπαρξη δεδομένων σε σχέση με την τρωτότητα και την ευαλωτότητα κάθε γεωγραφικής ενότητας της χώρας. Η Σάμος και η Κοζάνη δεν απειλούνται από τους ίδιους κινδύνους. Επομένως χρειάζονται διαφοροποιημένο, σχέδιο και μέσα για την εφαρμογή του.

Για να φθάσουμε, λοιπόν, σ’ αυτό το σημείο χρειαζόμαστε:

Α) Μια στρατηγική κατεύθυνση για τη Πολιτική Προστασία, αντί του ευχολογίου που διαθέτουμε σήμερα. Αυτή είναι αποστολή του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, που πρέπει να ενισχυθεί για να μπορέσει ν’ ανταποκριθεί σ’ αυτό.

Β) Άμεση αποκάθαρση του ρυθμιστικού πλαισίου κι ένα νέο εθνικό επιχειρησιακό σχέδιο που θα αντικαταστήσει τον πεπαλαιωμένο «Ξενοκράτη». Με βάση το εθνικό σχέδιο, πρέπει να υπάρξει εκπόνηση περιφερειακών και δημοτικών, αντίστοιχα.

Γ) Άμεση, καθολική αποκέντρωση πόρων, αρμοδιοτήτων και ευθυνών στις Περιφέρειες και τους Δήμους με σκοπό την δημιουργία και λειτουργία μιας πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

Πολλά, επιμέρους, μπορεί να ειπωθούν ακόμη. Είναι, όμως, βασικό να κατανοήσουμε ότι η αντιμετώπιση των καταστροφών και η ανεπάρκεια των μοντέλων οργάνωσης και διοίκησης που γνωρίζουμε, δεν αποτελεί, απλά, μια ακόμη πολιτική μεταξύ άλλων, αλλά μια κορυφαία πολιτική.

Για τον λόγο αυτόν χρειάζεται συστράτευση όλων των δυνάμεων της κοινωνίας. Ο δημόσιος τομέας πρέπει να συνεργαστεί για την εφαρμογή των σχεδίων δράσης για την αντιμετώπιση των καταστροφών με τον ιδιωτικό τομέα και τα Πανεπιστήμια. Η γνώση μας για τα θέματα αυτά μεταβάλλεται με ταχύτατους ρυθμούς.

Πάνω απ’ όλα, όμως, οι αρχές και οι κανόνες της Πολιτικής Προστασίας εφαρμόζονται, όταν το σύνολο του πληθυσμού, ανεξαρτήτως μόρφωσης και κοινωνικής θέσης τους εγκολπώνεται. Η Πολιτική Προστασία αφορά τους πολίτες, πιο πολύ απ’ ότι τους τεχνικούς και τους μάνατζερ. Σ’ αυτούς πρέπει να είναι προσανατολισμένη. Από την αρχή μέχρι το τέλος της.