Kreport > articles > ESG (Environmental, Social and Governance), η νέα μπονάτσα

ESG (Environmental, Social and Governance), η νέα μπονάτσα

Του Ανδρέα Αθανασόπουλου (*)

Οι αρχές του υπεύθυνου ή συμμετοχικού καπιταλισμού προωθούνται από το World Economic Forum εδώ και μισό αιώνα. Την τελευταία 10ετία, όμως, αναδεικνύονται πολύ πιο επιτακτικά, ιδίως μετά  την έγκριση της Συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη με την ανάδειξη 17 Παγκόσμιων Στόχων και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, που θέτει ως στόχο να γίνει η Ευρώπη η πρώτη ουδέτερη κλιματικά ήπειρος μέχρι το 2050. Η δημιουργία, ωστόσο, αυτών των θεωρητικών υποδομών δεν μπορεί να έχει εφαρμογή εάν δεν συνοδευθεί από ένα κοινά αποδεκτό σύστημα μετρήσεων. Το τοπίο διαμορφώνεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα αλλά είναι ακόμη θολό. Έτσι, καλούμαστε να ικανοποιήσουμε υψηλές προσδοκίες χωρίς σαφείς κανόνες, κοινούς ορισμούς, ενιαία τυποποίηση και ελάχιστα δεδομένα. 

Τα τελευταία χρόνια πολλά «εθελοντικά» σχήματα έχουν αποπειραθεί να δώσουν σχήμα και περιεχόμενο στην ασάφεια, όπως αυτό των τεσσάρων μεγάλων ελεγκτικών εταιρειών του κόσμου PwC, Deloitte, EY, KPMG. Η ανάγκη προέκυψε από την αυξανόμενη χρήση και εφαρμογή του υποδείγματος ESG  σε επιχειρηματικές δράσεις αλλά και επιχειρηματικές μετρήσεις. Μα γιατί θα πρέπει να υπάρχει τόση συζήτηση για το αυτονόητο; Προφανώς, επειδή όλοι λένε ότι είναι απολύτως συμβατοί με αυτές τις αρχές αλλά τα βασικά υποδείγματα reporting and auditing δεν επαρκούν, γιατί  δεν είναι σχεδιασμένα να μετρούν και να ποσοτικοποιούν αυτές τις διαστάσεις επιχειρηματικής δράσης. Και εδώ είναι η μεγάλη διαφορά από τις αρχές του CSR (Corporate & Social Responsibility) που ήταν και παραμένει με χαλαρές και όχι αυστηρές διαστάσεις και κοινά αποδεκτές μετρήσεις: Η διπλή προσέγγιση της σημαντικότητας (double materiality) όχι μόνο σε σχέση με ένα θεωρητικό στίγμα καλών προθέσεων αλλά και με την χρηματοοικονομική επίπτωση αυτών.

Από το καλοκαίρι του 2020 έχουμε ένα κοινά αποδεκτό σχήμα μετρήσεων για το ESG από επενδυτές και από 200 μεγάλες επιχειρήσεις που δεσμεύτηκαν ότι θα αρχίσουν να μετρούν και δημοσιοποιούν τις επιδόσεις τους βάσει του νέου σχήματος.

Σαν να μην έφτανε αυτό, η EBA που αποτελεί το «φόβητρο» του τραπεζικού συστήματος στην Ευρώπη αλλά και οι οίκοι αξιολόγησης έβαλαν τις τράπεζες να βγάλουν το φίδι από τη τρύπα: Τους ανέθεσαν να αυτοαξιολογηθούν, να ακολουθήσουν αυτά τα πρότυπα και, τέλος να «επιβάλουν» την χρήση τους στους πελάτες τους, κυρίως στις επιχειρήσεις, με εργαλείο τις διαδικασίες χρηματοδότησης. Το βέβαιο είναι ότι οι τράπεζες για μία ακόμα φορά υποχρεώνονται να τηρήσουν κανόνες που είναι σημαντικοί και δύσκολοι σε μέτρηση και εφαρμογή. Καλούνται να διαχειριστούν τους φυσικούς κινδύνους και τους κίνδυνους μετάβασης σε μία κυκλική οικονομία, όχι μόνο σε σχέση με το αποτύπωμα των ίδιων των οργανισμών αλλά και των επενδύσεων  και των επιχειρηματικών επιλογών τους.

Οι τράπεζες όπως και κάποιες μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις με διεθνές αποτύπωμα έχουν rating για το ESG αποτύπωμά τους, οι χρηματοδοτήσεις των μεγάλων έργων θα πρέπει να συνοδεύονται από αξιολόγηση της ESG διάστασής τους, μεγάλα αμοιβαία κεφάλαια και επενδυτικοί οίκοι του εξωτερικού δεσμεύονται τόσο για την μέτρηση του ESG αποτυπώματός τους αλλά και την αποεπένδυση από επιχειρηματικές δράσεις που δεν είναι συμβατές με πρότυπα ESG.  Για να καταλάβουμε την ένταση που επικρατεί γύρω από αυτό το θέμα, βάσει μετρήσεων του US SIF Foundation, επενδυτές είχαν στην κατοχή τους 11, 6 τρισ. δολ. σε αξίες επιλεγμένες με κριτήρια συμβατότητας ESG στις αρχές του 2018, αυξημένες κατά 8,1 τρισ. δολ. από δύο χρόνια πριν.  Αν αποφασίσουν οι αγορές…

Μετά από την πανδημία του COVID-19, η τάση για υπεύθυνες επενδύσεις όχι μόνο δεν θα φθίνει, αλλά θα ενισχυθεί περεταίρω, και η έμφαση δεν θα είναι πλέον κυρίως στο περιβάλλον αλλά και στην κοινωνική συνοχή και ευημερία. 

Σε όλο αυτό το καθεστώς δεν υπάρχει πλήρης κατανόηση ούτε ξεκάθαροι κανόνες, καθώς διαμορφώνονται δυναμικά.  Οι αρμόδιοι σύμβουλοι δεν έχουν χάσει και αυτοί ούτε λεπτό, δίνουν χέρι βοήθειας δεξιά και αριστερά και μάλιστα παρέχουν άπλετα δεδομένα που δείχνουν ότι όσοι ακολουθούν τα πρότυπα έχουν καλύτερες επιχειρηματικές επιδόσεις. Εδώ βέβαια δεν έχει προλάβει κανείς να διακρίνει την διαφορά αιτίου και αιτιατού σε αυτές τις γρήγορες προβλέψεις και κινήσεις.  Υπάρχει η μέθη των γρήγορων έργων προς την επιτυχία.  Πέρα όμως από τις κυνικές διαπιστώσεις είναι προφανές ότι ένας νέος κόσμος γεννιέται. Και σε αυτό τον κόσμο θα κυριαρχήσουν πολλά παράξενα φαινόμενα που ονομάζονται ήδη greenwashing και η ESMA (European Securities and Markets Authority) έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει κανόνες και κανονιστικό πλαίσιο που θα διέπει τις μετρήσεις και το rating των επιχειρήσεων βάσει των κριτηρίων ESG.  Βέβαια δεν αναμένω να αμφισβητηθούν οι μετρήσεις των γνωστών οίκων αξιολόγησης που ήδη δίνουν μετρήσεις σε επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο. Επίσης, μία σειρά από εξειδικευμένες επιχειρήσεις στην μέτρηση ESG δεικτών έχουν προκύψει για επιχειρήσεις υψηλής κεφαλαιοποίησης και δίνουν μετρήσεις που είναι διαθέσιμες στο Bloomberg terminal ή ακόμα και δημοσίως:

  • RobecoSAM Total Sustainability Rank – κατατάσσει επιχειρήσεις του ιδίου κλάδου βάσει των δεικτών ESG
  • Sustainalytics ESG Risk Ratings – δίδει μετρήσεις ρίσκου ανά περιοχή ESG και πως η επιχείρηση διαχειρίζεται αυτό το ρίσκο
  • ISS Governance Quality Score – εστιάζεται σε θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, δομής διοικητικών συμβουλίων, δικαιωμάτων επενδυτών, αμοιβών και επιτροπών ελέγχου
  • CPD – εστιάζεται στην μέτρηση του επιπέδου δέσμευσης και προόδου της επιχείρησης σε θέματα κλιματικής αλλαγής

Το ενδιαφέρον είναι ότι για να γίνουν αυτές οι αναλύσεις επιστρατεύονται μέχρι και αλγόριθμοι artificial intelligence που αναλύουν όλα τα κείμενα των επιχειρήσεων που δημοσιεύονται στις ιστοσελίδες τους αλλά και όλα τα κείμενα του διοικητικών συμβουλίων τους που δημοσιοποιούνται -γι’ αυτό βλέπετε και θα δείτε μεγάλες αναβαθμίσεις στις ιστοσελίδες και το περιεχόμενό τους σε μεγάλες επιχειρήσεις.

Δεν έλυσα το θέμα αλλά σας ανέφερα ένα πρόβλημα/ευκαιρία που είναι σε εξέλιξη και θα αυξήσει το λειτουργικό κόστος των τραπεζών αλλά θα δημιουργήσει μία νέα βιομηχανία γύρω από την κατανόηση και προσαρμογή σε αυτά τα πρότυπα.  Η επενδυτική κοινότητα αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις και να δρομολογήσει επενδύσεις που λαμβάνουν υπόψιν τον αντίκτυπο των ESG κινδύνων: μελέτη του οργανισμού OECD προβλέπει ότι θα χρειαστούν επενδύσεις υποδομής ύψους $ 6.9 τρισεκατομμυρίων ετησίως έως το 2030 για να επιτευχθούν οι στόχοι ESG.

Ας μην χάσουμε την βασική αρχή που έχει καλό σκοπό και επιδίωξη για την λειτουργία και διαφάνεια των επιχειρήσεων. Μεγάλη πρόκληση θα είναι για τις ελληνικές επιχειρήσεις η προσαρμογή τους σε αυτά τα πρότυπα, που θα πάρουν και τη μορφή πιστοποιητικών για εξαγωγικές και άλλες καθημερινές δραστηριότητες. Γιατί αυτή η κίνηση δεν πρόκειται να σταματήσει. Δεν είναι μία πρόσκαιρη μόδα, ούτε ένα διαφημιστικό τρικ με στόχο την άμεση κερδοφορία. Who cares, wins.

(*) Ο Ανδρέας Αθανασόπουλος είναι Deputy CEO, Group Chief Transformation Officer, Digital & Retail, και Executive Member of the BoD της Eurobank.