Kreport > articles > Το 2022, έτος διαχείρισης της ακρίβειας

Το 2022, έτος διαχείρισης της ακρίβειας

Του Γεώργιου Ι. Δουκίδη

Πρόσφατη μελέτη του ΙΕΛΚΑ κατέγραψε ότι οι τιμές του τυπικού χριστουγεννιάτικου τραπεζιού στα μεγάλα σουπερμάρκετ ήταν αυξημένες κατά μέσο όρο 5% σε σχέση με το 2020. Οι αυξήσεις αυτές είναι σημαντικές για ένα κλάδο που, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, κατάφερε να  συγκρατήσει σε μεγάλο βαθμό τις αυξητικές τάσεις το 2021. Σε άλλα κανάλια προώθησης τροφίμων καταγράφηκαν αυξήσεις την περίοδο των εορτών που ξεπερνούσαν το 10%.

 

Στην ίδια μελέτη, 8 στους 10 καταναλωτές θεωρούν ότι αυξήθηκαν οι τιμές στα τρόφιμα τον τελευταίο μήνα με κύριους λόγους τις αυξημένες διεθνείς τιμές των πρώτων υλών, τα προβλήματα στη διακίνηση των προϊόντων διεθνώς λόγω της πανδημίας, τον υψηλό ΦΠΑ και τα υπέρογκα κόστη στην παραγωγή των προϊόντων και στη λιανική διάθεση. Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι περισσότεροι από τους παραπάνω παράγοντες θα συνεχίσουν να επηρεάζουν αρνητικά τα κόστη στην εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων το 2022 και ειδικά οι υπέρογκες αυξήσεις του κόστους ενέργειας για αρκετό διάστημα. Βέβαια κάποιες από τις αιτίες σχετίζονται με το κυρίαρχο «ρηχό» επιχειρηματικό μοντέλο και τις αδυναμίες της χώρας όσον αφορά τις πρώτες ύλες στη παραγωγή και διατροφή.

 

Το κόστος ενέργειας στα σουπερμάρκετ αποτελούσε ήδη το 20% επί του μη μισθολογικού λειτουργικού κόστους. Μία αναμενόμενη αύξηση κατά 400% του κόστους ενέργειας το καθιστά πλέον το μεγαλύτερο και πιο προβληματικό επιχειρηματικό κόστος στη αντιμετώπισή του, αφού πλέον θα εκπροσωπεί το 60-70% των γενικών εξόδων στο λιανεμπόριο τροφίμων. Αντίστοιχα προβλήματα εμφανίζονται στη βαριά βιομηχανία, με αποτέλεσμα τη μελλοντική μείωση της ανταγωνιστικότητας τους στις εξαγωγικές επιδόσεις.

 

Η πρόσφατη εξαμηνιαία έρευνα καταναλωτικού κλίματος του ΣΕΛΠΕ αναφέρει ότι οι καταναλωτές πιστεύουν ότι η αύξηση του κόστους ενέργειας θα μειώσει κατά 14% το διαθέσιμο εισόδημα τους. Οι αλυσιδωτές αρνητικές επιδράσεις πιθανόν να είναι ανεξέλεγκτες εντός του 2022, αφού στην υποθετική ερώτηση αν θα αυξηθούν οι τιμές κατά 10%, 4 στους 10 καταναλωτές ανέφεραν ότι θα μειώσουν τις δαπάνες τους πάνω από το 20% σε όλες τις σημαντικές κατηγορίες καταναλωτικών προϊόντων. Ήδη η μειωμένη τάση καταναλωτικών αγορών καταγράφηκε στις πρόσφατες εορτές.

 

Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν, αλλά ένας συνδυασμός πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό/εθνικό επίπεδο, επιχειρηματικών δράσεων και καταναλωτικών συμπεριφορών θα μπορούσε να μετριάσει τις αρνητικές επιπτώσεις:

 

Πρώτον: Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το πρόβλημα με το υπέρογκο κόστος ενέργειας δημιουργεί μια νέα κατάσταση στους κανόνες ανταγωνισμού λόγω ανισοτήτων μεταξύ χωρών (εξαίρεση από το σύστημα εμπορίας ρύπων, συνέχεια στην εξόρυξη λιγνίτη, αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας). Η ΕΕ θα πρέπει να εξομαλύνει άμεσα αυτές τις ανισότητες δίνοντας την δυνατότητα σε χώρες που βρίσκονται σε πιο μειονεκτική θέση, όπως η Ελλάδα, να υλοποιήσουν εθνικά σχέδια για να καταστούν οι επιχειρήσεις τους περισσότερο ανταγωνιστικές και οι τοπικές κοινωνίες τους περισσότερο βιώσιμες.

 

Δεύτερον: Σε εθνικό επίπεδο πέρα από την οριζόντια επιδότηση στο ρεύμα και την έκπτωση σε φυσικό αέριο για τους οικιακούς καταναλωτές που ανακοίνωσε η κυβέρνηση, υπάρχουν και άλλα ανοικτά θέματα όπως της μη αναδρομικής χρέωσης του τέλους ΕΤΜΕΑΡ για την αποζημίωση των πλεονασματικών πλέον παραγωγών ΑΠΕ και της ενδεχόμενης μείωσης του ΦΠΑ σε επιλεγμένα προϊόντα του τυπικού καλαθιού της νοικοκυράς για συγκεκριμένη περίοδο. Οι περισσότερες  χώρες της δυτικής Ευρώπης έχουν χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ για τρόφιμα πρώτης ανάγκης (π.χ. ψωμί, γαλακτοκομικά κλπ) που κατά κανόνα κυμαίνεται 4%-7% όταν στην Ελλάδα τα αντίστοιχα βασικά αγαθά έχουν διπλάσιο η τριπλάσιο συντελεστή ΦΠΑ στο 13%.

 

Τρίτον: Για τις επιχειρήσεις επανέρχονται επιτακτικά οι προκλήσεις για αύξηση της παραγωγικότητας, της lean διαχείρισης και των οικονομιών κλίμακος, των αυτοματισμών και της συνεχούς βελτίωσης των λειτουργικών εξόδων. Πέρα από τις παραπάνω δεξιότητες, υπάρχει ανάγκη για εξειδικευμένα στελέχη στην διαχείριση και επικοινωνία των αυξητικών τιμολογιακών τάσεων. Μη ξεχνάμε ότι αυτή η τεχνογνωσία υποτιμήθηκε και χάθηκε κατά κάποιο βαθμό την τελευταία εικοσαετία.

 

Τέταρτον: Παράλληλα είναι αναγκαίες πιο λογικές και έξυπνες καταναλωτικές συμπεριφορές στην μείωση του  κόστους διαβίωσης. Πέρα από τη προσεγμένη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, η πιο έξυπνη και στοχευμένη αξιοποίηση από τους καταναλωτές της εξοικονόμησης χρημάτων από τις οργανωμένες προσφορές στα σούπερ-μάρκετ, που έφτασε το 2020 τα 1,3 δισ. ευρώ, δηλαδή το 13,2% της συνολικής αξίας αγορών τροφίμων, μπορεί επίσης να δώσει κάποια ευκαιριακή ανακούφιση.

 

(*) Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών