Kreport > articles > Ρίχνουν κυβερνήσεις οι πυρκαγιές;

Ρίχνουν κυβερνήσεις οι πυρκαγιές;

Του Παύλου Τσίμα

Λίγο μετά την πρωτοχρονιά του 2005 ο βρετανικός βορράς έζησε κάτι που έμοιαζε με βιβλική καταστροφή. Μεγάλες πολυήμερες καταιγίδες, που προκάλεσαν καταστροφικές πλημμύρες, τις «πλημμύρες του αιώνα», με απολογισμό δέκα νεκρούς και μισό δις λίρες ζημιές. Δέκα χρόνια αργότερα, παραμονές Χριστουγέννων 2015, το ίδιο φαινόμενο χτύπησε τις ίδιες πάνω-κάτω περιοχές, με μεγαλύτερη ένταση, λιγότερα ανθρώπινα θύματα και περισσότερες υλικές ζημιές. Μα ενώ την πρώτη φορά, το 2005, η φυσική καταστροφή δεν είχε πολιτική μετάφραση- η κυβέρνηση κατηγορήθηκε, φυσικά, για αμέλεια ως προς την επάρκεια των υποδομών, αλλά κανείς δεν της απέδωσε ευθύνη- το 2015 οι πλημμύρες προκάλεσαν πολιτικό σεισμό. Τα media- και, φυσικά, τα social media, που είχαν στο μεταξύ μπει στο παιχνίδι- επιτέθηκαν βιαίως στην κυβέρνηση, ζητούσαν παραιτήσεις και καταλόγιζαν πολιτικές ευθύνες. Κι έτσι, ενώ το 2005 η κυβέρνηση Μπλερ, λίγο μετά τις πλημμύρες, κατέγραψε την τρίτη συνεχόμενη εκλογική της νίκη, οι πλημμύρες του Δεκεμβρίου 2015 οδήγησαν σε πολιτική κρίση, ενίσχυσαν τα επιχειρήματα υπέρ του Brexit («αν δεν μας έπαιρναν τα λεφτά οι Βρυξέλλες, θα είχαμε καλύτερες υποδομές») και λίγους μήνες αργότερα η κυβέρνηση Κάμερον έπεφτε, μετά από το αρνητικό αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος που είχε η ίδια εφεύρει.

Μπορεί, λοιπόν, μια φυσική καταστροφή- πλημμύρα, σεισμός ή πυρκαγιά- να ρίξει μια κυβέρνηση; Η απάντηση είναι, ναι μπορεί. Αλλά αυτό δεν εξαρτάται τόσο από την ένταση ή τις συνέπειες της καταστροφής, ούτε καν από την ποιότητα της κρατικής αντίδρασης στην καταστροφή (η κυβέρνηση Κάμερον το 2015 δεν έκανε τίποτε διαφορετικό απ’ ότι η κυβέρνηση Μπλερ το 2005, κι όμως έπεσε). Εξαρτάται κυρίως από τον βαθμό νομιμοποίησης μιας κυβέρνησης, από την κοινωνική δυσαρέσκεια που έχει, για άλλους λόγους, τυχόν συσσωρευτεί, από την ένταση της κοινωνικής πόλωσης που έχει διαμορφωθεί. Οι πλημμύρες του Δεκεμβρίου 2015 επιτάχυναν την πτώση του Κάμερον, επειδή είχε συσσωρευτεί η εύφλεκτη ύλη της πυρκαγιάς του Brexit, που ξέσπασε έξι μήνες αργότερα.

Σημαίνει αυτό ότι μια αποτυχημένη επιχειρησιακή ή επικοινωνιακή διαχείριση μιας καταστροφής δεν παίζει ρόλο; Όχι, βέβαια. Υπάρχουν παραδείγματα πολλά, αλλά το πιο πρόσφατο και οικείο είναι οι ελληνικές εκλογές του 2007. Όταν είχαν προκηρυχθεί, τον Αύγουστο, αναμενόταν να τις κερδίσει ο Καραμανλής με περίπατο. Μετά την αξιοθρήνητη επιχειρησιακά και γελοία επικοινωνιακά διαχείριση των μεγάλων, φονικών πυρκαγιών που ξέσπασαν μετά την προκήρυξή τους, η εκλογική νίκη απέδωσε μια οριακή (και μοιραία ως προς την διαχείριση της ελαύνουσας οικονομικής κρίσης) πλειοψηφία. Ο κανόνας, πάντως, είναι ότι αν μια φυσική καταστροφή οδηγήσει σε πολιτική κρίση, αυτό συμβαίνει για λόγους που δεν συνδέονται με την ίδια την καταστροφή ή την διαχείρισή της. Παράδειγμα οι μεγάλοι σεισμοί σε Κωνσταντινούπολη και Αθήνα το 1999. Εκεί, στην Τουρκία, οι φονικοί σεισμοί ήταν η χαριστική βολή στο κεμαλικό καθεστώς κι ένα επιπλέον ελατήριο ανόδου του Ταγίπ Ερντογάν. Εδώ, γενικά, ενίσχυσαν την εικόνα διαχειριστικής επάρκειας της κυβέρνησης Σημίτη και την βοήθησαν να κερδίσει, λίγους μήνες αργότερα, για πρώτη και τελευταία φορά από την μεταπολίτευση, μια τρίτη στη σειρά εκλογική νίκη για το ίδιο κόμμα, το ΠΑΣΟΚ.

Επειδή, λοιπόν, κυκλοφορεί ευρέως το- πολιτικά μη ορθό, μα αναπόφευκτο- ερώτημα αν η τραγωδία της φωτιάς που ζούμε, με άγνωστη ακόμη έκβαση και αβέβαιο απολογισμό- μπορεί να κλονίσει πολιτικά την κυβέρνηση Μητσοτάκη (όπως ελπίζει κι επιδιώκει ο ΣΥΡΙΖΑ και φοβάται το Μαξίμου), η απάντηση είναι πως αν αυτό συνέβαινε, θα συνέβαινε για λόγους άλλους, άσχετους με την ανείπωτη καταστροφή που ζούμε, πάντως ευρύτερους αυτής.

Σημαίνει αυτό ότι η καλή προετοιμασία, η επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και η σωστή πολιτική/επικοινωνιακή διαχείριση μιας συμφοράς, που αγγίζει τον πυρήνα της ζωής των ανθρώπων ή την μοίρα μιας χώρας, δεν «μετρά» ή «μετρά» λίγο σ’ έναν πολιτικό απολογισμό μιας κυβέρνησης; Όχι, βέβαια. Ή μάλλον ναι, αν θεωρεί κανείς ότι η πολιτική είναι μόνον ένα παιχνίδι εξουσίας και τα πολιτικά κόμματα είναι- όπως έλεγε ένας πολιτικός ηγέτης με το πνευματικό και ηθικό εκτόπισμα του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ- κάτι σαν ανώνυμες εταιρείες που δεν παράγουν πια ιδέες, προτάσεις για πραγματικά κοινωνικά προβλήματα, αλλά μόνον στρατηγικές κατάκτησης εξουσίας, την οποία διανέμουν ως μέρισμα στους μετόχους τους. Τον Μπερλινγκουέρ σκέφτομαι κάθε φορά που σε μια συμφορά σαν αυτή που ζούμε βλέπω κάποιους να νοιάζονται μόνον για το πώς θα μεταγραφεί η συμφορά στο βιβλίο πολιτικών εσόδων-εξόδων.