Kreport > articles > Ο νέος νόμος για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση

Ο νέος νόμος για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση

Του Ηλία Κικίλια (*)

Υπερψηφίστηκε την προηγούμενη Πέμπτη το νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση (ΕΕΚ). Όπως αναμενόταν, η κυβέρνηση υποστήριξε ότι πρόκειται για αναπτυξιακή τομή και ένα νόμο «καταλύτη» ενώ η αντιπολίτευση μίλησε για καταστροφικό νόμο που καθιστά την επαγγελματική εκπαίδευση υποχείριο της αγοράς και των κερδοσκόπων.

Με μια πιο ψύχραιμη ματιά, ο νέος νόμος έχει αρκετά θετικά στοιχεία, με κυριότερα την εφαρμογή της αρχής της διαπερατότητας, δηλαδή της δυνατότητας πρόσβασης των αποφοίτων ΙΕΚ στο τριτοβάθμιο επίπεδο σπουδών, την εισαγωγή προτύπων και πειραματικών σχολών και την αντιμετώπιση της ΕΕΚ ως ένα ενιαίο σύστημα, με ενιαίες οργανωτικές αρχές και θεσμικά όργανα συντονισμού σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Αρκούν οι ρυθμίσεις αυτές, ιδιαίτερα ενόψει των κρίσιμων απαιτήσεων στα επόμενα χρόνια; Η απάντηση είναι αρνητική, ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε ότι ένα σημαντικό μέρος των σπουδαστών στα ΙΕΚ είναι απόφοιτοι ΑΕΙ και η πλειονότητα των σπουδαστών στις μεταγυμνασιακές Σχολές Μαθητείας του ΟΑΕΔ – που ο νέος νόμος υποβαθμίζει αναιτιολόγητα – είναι απόφοιτοι Λυκείου.  Δηλαδή, νέοι άνθρωποι που προσπαθούν να βρουν επαγγελματική διέξοδο σε ένα…χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. 

 

Και όλα αυτά εντός μιας πραγματικότητας όπου (α) ο 1 στους 3 νέους κάτω των 30 ετών είναι στατιστικά άνεργος και ένα σημαντικό ποσοστό υποαπασχολείται ενώ, παράλληλα, ο 1 στους 3 εργάζεται σε δουλειά κατώτερη των προσόντων του, (β) η χώρα μας καταλαμβάνει την προτελευταία θέση στον ΟΟΣΑ ως προς την κάλυψη των αναγκών κατάρτισης ενώ (γ) παραμένει διαρκές, εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια, το φαινόμενο επιχειρήσεις και συλλογικοί φορείς εργοδοτών να διατείνονται ότι δεν βρίσκουν κατάλληλους εργαζόμενους παρά την προσφορά εργασίας από την πιο εκπαιδευμένη νέα γενιά που είχε ποτέ η χώρα.

 

Τις ίδιες περίπου προβλέψεις είχε και ο νόμος Διαμαντοπούλου (ν.3879/2010) πριν από 10 χρόνια: Αρμόδια Γενική Γραμματεία , Εθνικό Δίκτυο ΕΕΚ, Εθνικό Πρόγραμμα ΕΕΚ, Ετήσια Σύνοδος, Εθνικό Συμβούλιο ΕΕΚ, Περιφερειακά Συμβούλια με την εμπλοκή και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, και όλα αυτά με τη συμμετοχή εκπροσώπων επαγγελματικών ενώσεων σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, τα οποία είτε δεν λειτούργησαν είτε δεν απέφεραν οποιοδήποτε ουσιώδες αποτέλεσμα.

 

Κατά τη γνώμη μου, για δυο, κυρίως, λόγους:  

 

Πρώτον, γιατί δεν μπορείς να διαμορφώσεις περιφερειακά προγράμματα αν πρώτα δεν έχεις συνθέσει ένα συνεπές, συστηματικό, συγκροτημένο και δυναμικό εθνικό πρόγραμμα για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση.  Το οποίο, με τη σειρά του, επίσης δεν μπορείς να το διαμορφώσεις αν δεν διαθέτεις ένα αντίστοιχο πρόγραμμα οικονομικής και περιφερειακής ανάπτυξης.  Η αποκέντρωση και η δημοκρατική σύνθεση των διαφόρων συμβουλίων, δεν έχουν κανένα νόημα χωρίς την ύπαρξη ενός στιβαρού πλαισίου αναπτυξιακής στρατηγικής και κατευθύνσεων.  Μόνο εντός ενός τέτοιου πλαισίου τα διάφορα συμμετοχικά όργανα δύνανται να έχουν την αρμοδιότητα εξειδίκευσης και προσαρμογής στις τοπικές ιδιομορφίες αντί να επιδίδονται σε ασκήσεις δημιουργικής έμπνευσης εκ του μηδενός.

 

Δεύτερον, γιατί τα όργανα αυτά δεν διαθέτουν ούτε σε κεντρικό ούτε σε περιφερειακό επίπεδο την απαραίτητη επιστημονική, τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη στο επίπεδο των υπηρεσιακών δομών του υπουργείου, των περιφερειών και των δήμων αλλά και συνεργασιών, με την απαραίτητη κανονιστική πρόνοια για καινοτομικές και αποτελεσματικές δομές και πλαίσια συνεργασίας με εξειδικευμένους φορείς (πανεπιστήμια, ερευνητικά ινστιτούτα, κλπ.). 

 

Με λίγα λόγια, χωρίς αναπτυξιακό πλαίσιο και κατευθύνσεις και χωρίς επιστημονική στήριξη και συνεργασίες, τα όργανα αυτά είναι θεσμικά κελύφη χωρίς περιεχόμενο που στην καλύτερη περίπτωση όταν λειτουργούν, αποφαίνονται για τις ανάγκες και ελλείψεις εν είδει είτε δημοσκόπησης είτε ακατατόπιστων γνωμών, ιδεών και εντυπώσεων (τι ειδικότητες …μας λείπουν στη περιοχή και παρεμφερή τραγικά) και στη χειρότερη προωθούν διάφορα συμφέροντα τοπικών παραγόντων.

 

Το υπουργείο Παιδείας δεν είναι υπεύθυνο για την διαμόρφωση των εθνικών και περιφερειακών αναπτυξιακών σχεδίων της χώρας.  Από την νομοθετική πρωτοβουλία του, ωστόσο, απουσιάζει ο φορέας εκείνος που με ικανές ευελιξίες και αρμοδιότητες, εξωστρέφεια, επαρκή στελέχωση και πόρους θα καθοδηγήσει την όλη διαδικασία αναβάθμισης της ΕΕΚ και θα διασφαλίζει την συνέπεια, τον συντονισμό και την αποτελεσματικότητα.  Μια Γενική Γραμματεία και τα λοιπά συμμετοχικά όργανα είναι αδύνατον να επιτελέσουν τον ρόλο αυτό στο επίπεδο και με την αποτελεσματικότητα που πραγματικά χρειαζόμαστε. Όσο για το αναπτυξιακό σχέδιο, οι άπλετοι ευρωπαϊκοί χρηματοδοτικοί πόροι για την επόμενη δεκαετία ικανοποιούν την συνθήκη επάρκειας.  Ως προς την αναγκαία συνθήκη της πολιτικής συναίνεσης στα minimum, ίδωμεν…

(*) Ο Ηλίας Κικίλιας είναι Διευθυντής Ερευνών ΕΚΚΕ, Γενικός Διευθυντής ΙΝΣΕΤΕ, π. Διοικητής ΟΑΕΔ