Kreport > articles > Η Ευρώπη γράφει ιστορία

Η Ευρώπη γράφει ιστορία

Του Αλέκου Κρητικού (*)

Ο κύβος ερρίφθη. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της επικύρωσης της απόφασης για τους ιδίους πόρους που της δίνει το δικαίωμα να δανεισθεί εξ ονόματος της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήλθε ήδη προχτές σε επαφή με τις μεγάλες διεθνείς τράπεζες για να αρχίσει τη διαπραγμάτευση του δανεισμού που θα επιτρέψει τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης. Ένα πρώτο δάνειο 10  δισεκατομμυρίων ευρώ προβλέπεται να χορηγηθεί ήδη μέσα στον Ιούνιο και θα ακολουθήσουν οι άλλες δόσεις που αναμένεται να φθάσουν συνολικά τα 80 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος του 2021. Είναι μια μεγάλη στιγμή, που θα αποδειχθεί τουλάχιστον ίδιου μεγέθους με την εγκαθίδρυση της ενιαίας αγοράς και τη θέσπιση του ενιαίου νομίσματος. Η ενωμένη Ευρώπη γράφει ιστορία.

Η διαδικασία αρχίζει δέκα μήνες μετά την ιστορική απόφαση του Ιουλίου 2020. Άργησε; Ίσως ναι, αν ληφθεί υπόψη η ανάγκη επείγουσας απάντησης στην κρίση. Ίσως όχι, αν συνυπολογίσουμε ότι έπρεπε να συμφωνήσουν είκοσι επτά κυβερνήσεις, είκοσι επτά εθνικά κοινοβούλια και, βεβαίως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Χωρίς να ξεχνούμε το πολύμηνο μπλόκο Ουγγαρίας και Πολωνίας λόγω της άρνησής τους να δεχθούν τη ρήτρα για τον σεβασμό του κράτους δικαίου. Ούτε και την προσφυγή στο γερμανικό συνταγματικό δικαστήριο, το οποίο, σημειωτέον, δεν έχει λάβει οριστική απόφαση επί της προσφυγής αλλά μόνο επί της αίτησης προσωρινών μέτρων. Αλλά και χωρίς να ξεχνούμε ότι είναι η πρώτη φορά που η Ευρώπη δανείζεται και αναλαμβάνει μάλιστα κοινό χρέος, προχωρεί δηλαδή σε ένα εγχείρημα που την απομακρύνει για πρώτη φορά από τις αυστηρές, προτεσταντικού τύπου γερμανικές ή ολλανδικές αρχές χρηστής οικονομικής διαχείρισης και τη φέρνει πιο κοντά σε πρακτικές γνώριμες στον ευρωπαϊκό νότο.

Αυτό είναι το καθοριστικό και ταυτοχρόνως βαθιά συμβολικό στοιχείο της προχθεσινής εξόδου της Επιτροπής στις αγορές. Ανάληψη κοινού χρέους σημαίνει ότι κάποιοι θα πληρώσουν περισσότερα απ’ όσα δανείζονται, θα πληρώσουν δηλαδή μέρος του χρέους άλλων. Όπως συμβαίνει στο εσωτερικό ενός κράτους, όπου κάποιες περιοχές πληρώνουν για υποχρεώσεις άλλων περιοχών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή, στην προκειμένη περίπτωση επιδεικνύει συμπεριφορά ομοσπονδίας, αν όχι ενιαίου κράτους. Όντως πρόκειται για ένα μεγάλο βήμα, ή μάλλον για ένα άλμα προς τη δημοσιονομική ένωση της Ευρώπης.

Δεν είναι όμως το μόνο μεγάλο βήμα που περιέχεται στην απόφαση που επικύρωσαν τα 27 εθνικά κοινοβούλια. Η απόφαση δεν αφορά μόνο το Ταμείο Ανάκαμψης, όπως κατά κόρον αναφέρθηκε. Όπως ήταν φυσικό, οι εκατοντάδες των δισεκατομμυρίων του δανεισμού επισκίασαν κάποια άλλα στοιχεία της απόφασης, τα οποία ωστόσο είναι επίσης σημαντικά για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Έτσι, με την απόφαση αυτή κατοχυρώνεται η αύξηση του προϋπολογισμού της ΕΕ ως ποσοστού του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός της από περίπου 1,1% που ήταν μέχρι τον περασμένο χρόνο σε 2% . Για την κάλυψη δε μέρους της αύξησης αυτής θεσπίζεται μια νέα πηγή εσόδων, ένας νέος «ίδιος πόρος», που συνίσταται στην καταβολή από κάθε κράτος-μέλος 0,80 ευρώ ανά χιλιόγραμμο μη ανακυκλούμενων απορριμμάτων πλαστικών συσκευασιών. Η σημασία του νέου αυτού ιδίου πόρου έγκειται όχι μόνο στο πρόσθετο ποσό που θα διασφαλίζει στον προϋπολογισμό αλλά και στο ότι θα υπολογίζεται αυτόματα και θα καταλήγει απ’ ευθείας στις Βρυξέλλες χωρίς να υπόκειται σε προηγούμενες εγκρίσεις των κρατών μελών. Δηλαδή και στην περίπτωση αυτή η ΕΕ θα συμπεριφέρεται ως κράτος, γεγονός που επίσης τη φέρνει πιο κοντά προς τη δημοσιονομική της ένωση. Ας σημειωθεί δε ότι οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προβλέπουν τη σταδιακή θέσπιση και άλλων νέων ιδίων πόρων.

Η «μπάλα» είναι τώρα στα χέρια της Επιτροπής, που πρέπει να γνωμοδοτήσει θετικά για τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης που της έχουν υποβληθεί, είναι στα κράτη-μέλη που δεν τα έχουν ακόμη υποβάλει, στο Συμβούλιο υπουργών που πρέπει να τα εγκρίνει και είναι στα έξι κράτη-μέλη που, όπως λέγεται στις Βρυξέλλες, πρέπει να υποβάλουν την εγκριτική απόφαση του Συμβουλίου στα εθνικά τους κοινοβούλια. Και όλα αυτά χωρίς να υπολογίζουμε τους τέσσερις «φειδωλούς» που ενδεχομένως καραδοκούν για πρόκληση καθυστερήσεων με διάφορα προσχήματα. Αρκετός, δηλαδή, είναι ο δρόμος που πρέπει να διανυθεί μέχρι να εκταμιευθούν τα πρώτα χρήματα, που παρ΄ όλα αυτά, όπως όλα δείχνουν, θα επιτευχθεί να εκταμιευθούν μέσα στον Ιούλιο. Όπως έλεγε ένας παλιός αντιπρόεδρος της Επιτροπής, οι κοινοτικές διαδικασίες είναι σαν το κέτσαπ. Για κάποιο διάστημα πέφτει σταγόνα-σταγόνα και ξαφνικά χύνεται στο πιάτο όλο το μπουκάλι. Σε κάθε όμως περίπτωση, και ανεξάρτητα από τα επί μέρους πισωγυρίσματα, καθυστερήσεις και πρόσκαιρες απογοητεύσεις, ζούμε μια εποχή στην οποία  Ευρώπη γράφει για μια ακόμη φορά ιστορία.

 

(*) Ο Αλέκος Κρητικός έχει διατελέσει στέλεχος της ΕΕ και Γενικός Γραμματέας στα υπουργεία Ανάπτυξης και Εσωτερικών. Είναι Ειδικός Σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ και μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας