Kreport > Uncategorized > ΗΠΑ-Ρωσία: Σε αναζήτηση μιας Νέας Τάξης Πραγμάτων

ΗΠΑ-Ρωσία: Σε αναζήτηση μιας Νέας Τάξης Πραγμάτων

Του Γιώργου Καπόπουλου

Ήταν άκαρπη η συνάντηση Μπλίνκεν-Λαβρόφ στη Γενεύη, όπως άκαρπη  ήταν πριν λίγες μέρες η συνάντηση των υφυπουργών Εξωτερικών ΗΠΑ-Ρωσίας στην ίδια πόλη; Αν το «άκαρπη» αναφέρεται σε άμεσα μέτρα αποκλιμάκωσης και οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, είναι μερικώς νομιμοποιημένη ως απάντηση. Όμως, Μπάιντεν και Πούτιν δεν αναζητούν μόνον συμβιβασμό στην Ουκρανία, ούτε μια κοινά αποδεκτή φόρμουλα για το καθεστώς ασφαλείας της πρώην ΕΣΣΔ και της Ανατολικής Ευρώπης.

Δίχως υπερβολή, αυτό που αναζητούν είναι η διατύπωση (με καθυστέρηση 30 χρόνων) μιας Νέας Τάξης Πραγμάτων. Που είναι απούσα, αφού την κατάρρευση στην περίοδο 1989-91 της Τάξης Πραγμάτων της Γιάλτας, την διαδέχτηκε μια χωρίς κανόνες και πλαίσιο  παντοδυναμία των ΗΠΑ, ως της μόνης υπερδύναμης -μια πρωτόγνωρη ευκαιρία για εγκαθίδρυση μιας Paz Americana την οποία η Ουάσιγκτον κατασπατάλησε, με αποτέλεσμα τη διασπορά των εστιών σύγκρουσης και αστάθειας στην διεθνή σκηνή.

Υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στην διαμόρφωση μιας Τάξης Πραγμάτων τους τελευταίους αιώνες με πεδίο αναφοράς την Ευρώπη και στο κενό 3 δεκαετιών που ακολούθησε την κατάρρευση  της Τάξης Πραγμάτων της Γιάλτας. Όταν μια Νέα Τάξη Πραγμάτων έρχεται να αντικαταστήσει την προηγούμενη, συνήθως έχει προηγηθεί πολεμική σύγκρουση με τον νικητή να υπαγορεύει στον ηττημένο τους κανόνες και το πλαίσιο της νέας σταθερότητας.

Στην Συνθήκη της Βεστφαλίας, το 1648, που τερμάτισε τον Τριακονταετή Πόλεμο, η Γαλλία και οι σύμμαχοι της επέβαλλαν στην πράξη την διάλυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Έθνους -του πρώτου Ράιχ, δηλαδή- καθιστώντας  τα κρατίδια που την απάρτιζαν ανεξάρτητα και κυρίαρχα.

Την Τάξη Πραγμάτων της Βεστφαλίας την διέλυσε ενάμιση χρόνο αργότερα το ωστικό κύμα της Γαλλικής Επανάστασης και η προσπάθεια του Βοναπάρτη να την εξαγάγει με στόχο την ηγεμονία του σε μια Γαλλική Ευρώπη.

Ακολούθησε το Συνέδριο της Βιέννης, 1814-15, όπου πρωταγωνίστησαν οι υπουργοί Εξωτερικών των νικητών, Μέτερνιχ , Καστέλρ και Καποδίστριας μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών της ηττημένης Γαλλίας, Ταλεϋράνδο, που -παρά την σκληρή κριτική που στην συνέχεια απαξίωσε την Ιερά Συμμαχία- σήμερα προβάλλει σαν η Τάξη Πραγμάτων που χάρισε στην Γηραιά Ήπειρο έναν αιώνα , μέχρι το 1914, χωρίς γενικευμένη πολεμική σύγκρουση.

Κλειδί για την επιτυχία του Συνεδρίου ήταν η απόφαση της Ρωσίας ,Βρετανίας και Αυστρίας να καλέσουν στην Βιέννη και την ηττημένη στο Βατερλό Γαλλία ώστε να μην τροφοδοτηθεί ένας αποσταθεροποιητικός αναθεωρητισμός και ρεβανσισμός του Παρισιού. Υποσημείωση: Για το Συνέδριο στο οποίο πρωταγωνίστησε ο Καποδίστριας ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας υπάρχει μια αξεπέραστη διεισδυτική προσέγγιση που δεν είναι άλλη από την διδακτορική διατριβή του Χένρι Κίσινγκερ.

Ακολουθεί η Νέα Τάξη που προσπάθησε να επιβάλλει η Συνθήκη των Βερσαλλιών το 1919 μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η οποία με την απόσταση του χρόνου προβάλλει με την πρώτη ματιά ως θνησιγενής.

Συνθλιπτική και ταπεινωτική για την ηττημένη Γερμανία η Νέα Τάξη των Βερσαλλιών ξεκίνησε χωρίς την συμμετοχή της απομονωμένης Ρωσίας των Μπολσεβίκων αλλά και χωρίς την παρουσία των ΗΠΑ, αφού το 1920 η Γερουσία απέρριψε τη Συνθήκη η οποία έφερε την σφραγίδα του Προέδρου Γούντροου Ουίλσον.

Ακολουθεί η Γιάλτα που μπορεί να αξιολογηθεί ως η δεύτερη μετά το Συνέδριο της Βιέννης επιτυχής προσπάθεια των νικητών να διασφαλίσουν μεταπολεμική σταθερότητα και ειρήνη παρά την απαξίωση της διαίρεσης της Ευρώπης σε δύο μπλοκ. Οι τρείς μεγάλοι –Τσόρτσιλ , Ρούζβελτ και Στάλιν- δεν διαίρεσαν την Ευρώπη, απλά επικύρωσαν την κατάσταση πραγμάτων που είχε δημιουργηθεί στα πεδία των μαχών τους τελευταίους μήνες του Πολέμου.

Η Τάξη Πραγμάτων της Γιάλτας που  έλυσε για μισό αιώνα το πρόβλημα που δημιουργήθηκε με την συγκρότηση της Ενιαίας Γερμανίας από τον Μπίσμαρκ το 1871 κατέρρευσε όχι μετά από ήττα της ΕΣΣΔ και νίκη των ΗΠΑ αλλά λόγω της σύντηξης του σταλινικού μοντέλου που αυτοπροσδιορίστηκε ως «υπαρκτός σοσιαλισμός».

Με άλλα λόγια, παρά το αισθητό προβάδισμα ισχύος των ΗΠΑ, μια Νέα Τάξη προϋποθέτει όχι απλά την αποδοχή αλλά την συμπερίληψη της Ρωσίας στην διατύπωση του πλαισίου της και των κανόνων της.

Αν, λοιπόν, κάποιος περίμενε η περιμένει ακόμη να λυθεί η πρόκληση της διατύπωσης της Νέας τάξης σε μία δύο τρείς και περισσότερες συναντήσεις τύπου Γενεύης μάλλον θα χρειασθεί να περιμένει.

Μέχρι στιγμής υπάρχει ένα σταθεροποιητικό  μήνυμα ότι οι δύο μεγάλες δυνάμεις οφείλουν να διατυπώσουν και να επιχειρήσουν να επιβάλλουν μια Νέα Τάξη που θα τερματίζει τρείς δεκαετίες αποσταθεροποίησης. Σε αντίθετη περίπτωση, η Κίνα θα μπορέσει να προωθήσει το δικό της όραμα για παγκόσμια σταθερότητα.