Kreport > Uncategorized > Η κρίση του 1929 και η Ελλάδα, οικονομικές, πολιτικές και θεσμικές όψεις Επιμέλεια: Α. Κακριδής και Σ. Ριζάς   | Πτυχές της αποκατάστασης των προσφύγων στην Ελλάδα, 1922-1930 Εισαγωγή: Λένα Κορμά   | Ο μεγάλος μετασχηματισμός: Κλίμα – Μπορούμε να αλλάξουμε πορεία;

Η κρίση του 1929 και η Ελλάδα, οικονομικές, πολιτικές και θεσμικές όψεις Επιμέλεια: Α. Κακριδής και Σ. Ριζάς   | Πτυχές της αποκατάστασης των προσφύγων στην Ελλάδα, 1922-1930 Εισαγωγή: Λένα Κορμά   | Ο μεγάλος μετασχηματισμός: Κλίμα – Μπορούμε να αλλάξουμε πορεία;

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Η όλο και ενεργότερη παρουσία του Κέντρου Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος – κινητοποιώντας και τον μοναδικό πλούτο του Ιστορικού Αρχείου της ΤτΕ – αρχίζει να αποδίδει με ποικιλία εκδόσεων. Χαρακτηριστική η «τριπλέτα» με την οποία έκλεισε η παράξενη/δύσκολη χρονιά του 2021 (που περιέλαβε, άλλωστε και το ιδιαίτερο συνέδριο Alpha Bank – TτE «200 χρόνια Ελληνικής Οικονομίας – Μεταξύ Κράτους και Αγοράς», του οποίου τις εργασίες οι αναγνώστες του K Report είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν, in extensor, τις πρώτες εβδομάδες του Δεκεμβρίου). Οι τρεις εκδόσεις που εδώ παρουσιάζονται έχουν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα και στόχευση.

Θα ξεκινήσουμε με αντίστροφη σειρά: Η έκδοση με μορφή κόμικ -μεταφορά από γερμανική έκδοση του εκεί υπουργείου Παιδείας, του Σχεδίου Erde/Γη και του διεπιστημονικού συμβουλίου WGBU- μιας απόπειρας ευαισθητοποίησης για την ανάγκη ενός Κοινωνικού Συμβολαίου για τον Μεγάλο Μετασχηματισμό αποτελεί μια εντελώς ιδιαίτερη εισαγωγή  στο γιατί η περιβαλλοντική μετάβαση αποτελεί  σήμερα απόλυτη αναγκαιότητα. Η κλιματική αλλαγή, που ήδη συνειδητοποιείται ως κλιματική κρίση, απαιτεί μια παγκόσμια προσπάθεια. «Από τεχνική άποψη όλα είναι εφικτά» , πλην όμως «Ποιος θα πληρώσει;»

Οι Κεντρικές Τράπεζες, με την ΕΚΤ στην πρώτη γραμμή, βλέπουν ότι η δική τους συμμετοχή/της δικής τους πολιτικής η στροφή προς την στήριξη της περιβαλλοντικής  μετάβασης αποτελεί βασική ψηφίδα –πλην, όμως, αν δεν έχει στήριξη της κοινής γνώμης δεν πρόκειται να σταθεί όρθια (ειδικά στη γερμανική κοινή γνώμη). Όθεν η προσπάθεια εκλαΐκευσης/ευαισθητοποίησης, ακόμη και για παιδιά, αυτής της -ασπρόμαυρης, με αποτύπωμα χαμηλού κόστους συνειδητό και οικολογικό – έκδοσης ενός «κόμικ αφύπνισης».

Η δεύτερη έκδοση αποτελεί την επιλεκτική δημοσιοποίηση, από το Ιστορικό Αρχείο της Τράπεζας της Ελλάδος, ντοκουμέντων που αφορούν μια από τις πιο επώδυνες περιόδους της ιστορίας του Ελληνισμού, η οποία όμως κατέληξε σε μια εντυπωσιακή επαναφορά. Πρόκειται για την υπόθεση της αποκατάστασης των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Με εισαγωγή/τοποθέτηση των πραγμάτων σε πλαίσιο που καθιστά τα ντοκουμέντα χρήσιμα από την Λένα Κορμα, ανασύρονται και δημοσιοποιούνται έγγραφα που σηματοδοτούν την προσπάθεια αποκατάστασης των προσφύγων – από την Έκθεση Nansen (κατ’ ανάθεσιν από την Κοινωνία των Εθνών) μήνες μετά την Καταστροφή και μέχρι την δημιουργία και λειτουργία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων και τις διαδοχικές διαπραγματεύσεις για τα προσφυγικά δάνεια.

Βέβαια, η Τράπεζα της Ελλάδος ιδρύεται πολύ μετά την αρχική περιπέτεια του Προσφυγικού. Όμως το Αρχείο της –  και η δράση κορυφαίων μετέπειτα στελεχών της, όπως του Εμμ. Τσουδερού -εξηγούν το ενδιαφέρον. Είθε αυτού του είδους αξιοποίηση του Ιστορικού Αρχείου της ΤτΕ να έρθει να καλύψει και πιο διεξοδικά και χρονικά ευρύτερες περιόδους…

Και έτσι , φθάνουμε στο «Κρίση του 1929 και η Ελλάδα», που αποτελεί συλλογικό έργο γύρω από την πρώτη μεγάλη κρίση που συνάντησε στην πορεία της η Τράπεζα της Ελλάδος. Ο πυρήνας του βιβλίου αυτού, είναι, για μας, η ιδιότυπη «αψιμαχία» των Νίκου Χριστοδουλάκη και Ανδρέα Κακριδή για το πώς η νεόκοπη Κεντρική Τράπεζα επιχείρησε και (τελικά) δεν κατόρθωσε να ξεπεράσει το κύμα της μείζονος νομισματικής κρίσης του Μεσοπολέμου, με τον Α. Κακριδή να διαμορφώνει το επιχείρημά του ως σχεδόν μυθιστορία «υπερασπιστικής γραμμής» για την τότε στάση της ΤτΕ μέχρι την εγκατάλειψη του Κανόνα Χρυσού (και με την περιγραφή Κυριάκου Βαρβαρέσου «Εξακολουθούμε να αγωνιζόμαστε απέναντι στα δεδομένα και τους νόμους της οικονομίας, ελπίζοντας ότι «κάτι» θα προκύψει την τελευταία στιγμή» να δίνει τον τόνο…). Πολλά αντανακλαστικά μέλλοντος κυοφορήθηκαν απ’ εκείνον τον χειρισμό της ΤτΕ, τον οποίο ο Νίκος Χριστοδουλάκης «χειρουργεί» αποκαλυπτικά και με ικανή αυστηρότητα.

Ας σημειωθεί ότι στην – κεντρική – αυτή οικονομική προσέγγιση έχει ενταχθεί και μια πολύτιμη ανάλυση για το πώς η κρίση του ΄29 βρήκε τις «μικρές και εύθραυστες αγροτικές οικονομίες, όπως η Ελληνική», με τις προσπάθειες διεθνούς συνεννόησης του 1932-33 να προσαράζουν» (δια χειρός Σωκρ. Πετμεζά). Υπάρχει συνεπώς η μέριμνα να παραμένει η αφήγηση σε επαφή με την πραγματική οικονομία της εποχής.

Από κει και πέρα, το βιβλίο ενσωματώνει και τις διεθνείς διαστάσεις της κρίσης – από την ελληνική εξωτερική πολιτική μέχρι τις επιπτώσεις της κρίσης αφενός στην Γερμανία και αφετέρου στην ΕΣΣΔ, με την σκιά του πολέμου ήδη να επέρχεται – αλλά και τις πολιτικές και κοινωνικές πτυχές στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και το ασθενικό θεσμικό/πολιτικό/κοινωνικό της σύστημα. Πιο «κλασσικές» οι προσεγγίσεις με νομική/συνταγματική ματιά του Σπ. Βλαχόπουλου στην θεσμική αποσάθρωση, με αντίστιξη εκείνην της πολιτικής ολίσθησης από τον κοινοβουλευτισμό στην δικτατορία από τον Σωτήρη Ριζά.

Όμως θα σταθούμε ιδιαίτερα στην πρωτότυπη επιλογή της Ζηνοβίας Λιαλιούτη, να εγκύψει στο «κοινωνικό ζήτημα», δηλαδή στην μετάφραση εκείνης της κρίσης στην ζωή των κανονικών ανθρώπων. Το πράττει μέσα από αναζητήσεις στον Δήμο Αθηναίων αλλά και εκείνον της Λαυρεωτικής, με έμφαση τον ρόλο των πόλεων και στην ανάδυση προνοιακών δομών στην «υπό πολιορκία» Ελλάδα του Μεσοπολέμου.