Kreport > Uncategorized > Ιδιότυπα παρελθόντα: Το «εγώ» στην γραφή της ιστορίας, του Enzo Traverso, Εκδόσεις του 21ου, Αθήνα 2021

Ιδιότυπα παρελθόντα: Το «εγώ» στην γραφή της ιστορίας, του Enzo Traverso, Εκδόσεις του 21ου, Αθήνα 2021

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Από τον συγγραφέα του αιχμηρού όσο και προσγειωτικού «Τι απέγιναν οι διανοούμενοι;», που πριν μια δεκαετία μας ανέδειξε μια μετα-ιδεολογική εποχή όπου οι ιδέες πέρασαν (χάρη στη λογική των «ειδικών» και των εμπειρογνωμόνων και με την βοήθεια της επικοινωνίας και των δικών της ειδικών) σε δεύτερο και τρίτο πλάνο, ώστε να αφήσουν την διεκδίκηση και την άσκηση της εξουσίας σε όσους έχουν μια αμεσότερη σχέση με αυτήν, ένα καινούργιο βιβλίο. Που, αυτό, στρέφεται στο παρελθόν – στην Ιστορία – και στον τρόπο με τον οποίο η αφήγηση της καθοδηγεί την ίδια την χρήση της. Εκείνο που παρατηρεί ο πάντα ανήσυχος Έντσο Τραβέρσο είναι ότι, όλο και συχνότερα, η αφήγηση της Ιστορίας ξεφεύγει από το καθιερωμένο τρίτο πρόσωπο, από την τήρηση δηλαδή της αντικειμενικής απόστασης του μελετητή που – έστω με κριτική ματιά – μεταφέρει πλέον στον σύγχρονο αναγνώστη μια αφήγηση του παρελθόντος που φιλτράρεται μέσα από την προσωπική άποψη. Από το «εγώ» κατά την γραφή της Ιστορίας.

Ασφαλώς και όλα τα βιβλία ιστορίας ενσωματώνουν προσωπική ματιά/προσωπική σκοπιά: Ακόμη και στην εποχή κυριαρχίας της αντικειμενικής γραφής, η τελευταία λειτουργούσε άλλωστε και ως αυτοπαγίδευση -το ζήσαμε αυτό, στην Ελλάδα της 200ετηρίδας του 1821 με ιδιαίτερα έντονο τρόπο, άλλωστε. Ο δε Τραβέρσο, παρακολουθώντας επιφυλακτικά να εξελίσσεται ανοδικά η παρουσία του «εγώ» στην σύγχρονη γραφή της Ιστορίας, δεν αρνείται ούτε την ελκυστικότητα, ούτε και την χρησιμότητα του να υπάρχει στην ιστορική αφήγηση το συναισθηματικό στοιχείο. Που μπορεί να φθάσει μέχρι και στον «ιστορικό Νάρκισσο». Ούτως ή άλλωστε, το πρώτο πρόσωπο φέρνει το ιστορικό αφήγημα πλησιέστερα στον δυνητικό αναγνώστη.

Καθώς όμως ο Τραβέρσο αναζητά – και θεωρεί ότι βρίσκει στην νεοφιλελεύθερη κυριαρχία των τελευταίων δεκαετιών την ρίζα αυτής της εγκατάστασης του «εγώ» στο προσκήνιο, λειτουργεί και ως εκ μέρους του προειδοποίηση για την πιθανότητα ολίσθησης στους αναθεωρητισμούς του ναζιστικού, του φασιστικού ή του φρανκικού παρελθόντος. Η ιδιωτικοποίηση πάλι του παρελθόντος, η απομάκρυνση από έναν κοινό ορίζοντα αναμνήσεων και πολιτικής προσέγγισης, η εγκαθίδρυση μιας «προντικής» ανάγνωσης (ιδίως όταν έχει στοιχεία πολιτικού ωφελισμού/ιστορικού αναθεωρητισμού) τον ανησυχεί. Ομοίως, επισημάνει και την απώλεια της συλλογικής πρόσληψης του παρελθόντος ως Ιστορίας. Της συνειδητοποίησης, δηλαδή, ότι η Ιστορία δημιουργείται από – και για – «εμάς».

Ένα βιβλίο που προσφέρεται ως ενδιαφέρον εργαλείο για τον αναγνώστη της συνεχιζόμενης – ούτως ή άλλως – ιστορικής αφήγησης. [Μπορεί κανείς να αναχθεί και στου Ivan Jablonka, το «Η Ιστορία είναι μια Σύγχρονη Λογοτεχνία», Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, 2017].