Kreport > Uncategorized > Οι νέες ιδέες: Για να κατανοήσουμε τον 21ο αιώνα των Remi Noyon-Philippe Vion-Dury Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ , Αθήνα 2021  

Οι νέες ιδέες: Για να κατανοήσουμε τον 21ο αιώνα των Remi Noyon-Philippe Vion-Dury Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ , Αθήνα 2021  

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Έτσι που ξεκινάει, σχεδόν διστακτικά το 2022 – βοηθάει και η κυλιόμενη πανδημία, τώρα μάλιστα με την Όμικρον να δείχνει ένα διαφορετικό πρόσωπο/να εγκαθιστά έναν διαφορετικό βηματισμό – έχει ίσως ενδιαφέρον να κάνει κανείς ένα βήμα πίσω. Και να δει, όπως προτείνουν οι (30χρονοι) Γάλλοι δημοσιογράφοι Noyon/L’Obs και Vin-Dury/Socialter (το βιβλίο ξεκίνησε την πορεία του το 2018, στις Allery Editions, που την έχουν την τάση να πηγαίνουν την συζήτηση «παραπέρα»: Από την Μικρή Εγκυκλοπαίδεια των Κακών Κοινωνικών Τρόπων και το Πώς να μην γίνεις σκλάβος του συστήματος μέχρι την Επιστολή στην γενιά που αλλάζει τα πάντα ή το Στο μυαλό των συνωμοσιολόγων) μερικές από τις βασικές Νέες Iδέες της εποχής. Οι οποίες υπόσχονται – ή μήπως απειλούν; – να οδηγήσουν τον αιώνα που ζούμε, περπατώντας στην κόψη αλλά και την υπέρβαση των «μεγάλων αφηγήσεων» των δυο τελευταίων αιώνων στην Δύση: Πρόοδος απέναντι στην αντίδραση, δημοκρατία ενάντια στον αυταρχισμό, εθνικισμός απέναντι στον διεθνισμό, αγορά ενάντια στο Κράτος.

Γι αυτούς – και για πολλούς άλλους, πολιτικά λιγότερο ανιδιοτελείς θα έλεγε κανείς – οι παραπάνω διαχωριστικές γραμμές έχουν ατονήσει «σε τέτοιο βαθμό που σήμερα να αναγγέλλεται το τέλος της διαίρεσης ανάμεσα στην Δεξιά και την Αριστερά». Ενώ όμως αυτές οι υπερβάσεις καταγράφονται, η προσδοκία (ή: Η έκκληση…) για ανάδειξη «νέων ιδεών» προσλαμβάνει διάσταση πολιτικού κινήματος. Αυτές, λοιπόν, ή μάλλον επιλέγοντας ορισμένες απ’ αυτές, παίρνουν πάνω τους να τις παρουσιάσουν οι Noyon και Vion-Dury. κάνουν μια επιλογή που ίσως εκπλήξει ορισμένους από ‘μας (στην Ελλάδα του 2022, εννοούμε), είναι όμως ενδεικτική του πού βρίσκεται και πού πορεύεται η παγκοσμιοποιημένη δημόσια συζήτηση.

Για παράδειγμα, το βασικό εγγυημένο εισόδημα (το είχαμε δει προ εβδομάδων με το «Βασικό εισόδημα για όλους» των Van Parijs και Vanderborght, επίσης από τις Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ). υπάρχει και ως «Βασικό Εισόδημα: Πώς θα το επιτύχουμε» του Guy Standing, Εκδόσεις Παπασωτηρίου) έρχεται στο επίκεντρο της δημόσιας προσοχής αν μη τι άλλο ως απάντηση στις μεταμορφώσεις της εργασίας που φέρνει – αδυσώπητα – η ψηφιακή επανάσταση. Όταν ο Ηλον Μασκ της Tesla, ο Κρις Χιουζ του Facebook και ο γκουρού της τεχνολογίας Τιμ Ο Ράιλλι ενσωματώνουν την λογική του βασικού εγγυημένου εισοδήματος, ως επόμενη φάση της συζήτησης για τον κατώτατο μισθό και για τις κατώτατες κοινωνικές παροχές, προδήλως η ανησυχία για μια συντριβή της «αξίας της εργασίας» που καθιστούσε το βασικό εγγυημένο εισόδημα ταμπού έχει οπισθοχωρήσει. Πρόκειται όμως για μια διαφορετική ρήξη με την λογική του κοινωνικού κράτους, ή για εύρημα της αντικαπιταλιστικής συζήτησης; Μπορεί να λειτουργήσει ως «αρνητικός φόρος εισοδήματος»; Σίγουρα πάντως δεν πρόκειται εύκολα να φύγει από το προσκήνιο…

Αντίστοιχα ισχύουν και προκειμένου περί της βαθμιαίας απομάκρυνσης από την λατρεία της ανάπτυξης. Μπορεί η μετάβαση σε «επείγουσα επιβράδυνση» ή/και σε μια «αποανάπτυξη» να σοκάρει και μάλιστα σε μια φάση που αποτελεί εμφατικό ζητούμενο η ανάκτηση του χαμένου εδάφους από την πανδημία και την ύφεση, ωστόσο τουλάχιστον τα όρια της κλιματικής κρίσης δείχνουν προς μια κατεύθυνση όπου ο όρος «ανάπτυξη» δεν μπορεί παρά να συνοδεύεται από το «βιώσιμη». Πόσο όμως μπορούν κοινωνίες και πολιτικά συστήματα να απεξαρτηθούν από την αναπτυξιακή προσδοκία/υπόσχεση/διεκδίκηση/απαίτηση;

Συνεχίζοντας σε όσα έχουμε – λιγότερο ή περισσότερο συνειδητοποιημένα…  –  κοντά μας, στην Ελλάδα του 2022, σίγουρα το φαινόμενο της ουμπεροποίησης, το οποίο οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν «Οικονομία διαμοιρασμού των ψίχουλων» με μια ζοφερή ειλικρίνεια που δεν την βρίσκουμε π.χ. στην ονομασία «Οικονομία των πλατφορμών», δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί μη-απόλυτα ενδιαφέρον για τη σημερινή δημόσια συζήτηση (με ζητούμενο το πότε/πώς θα μεταφερθεί στο κέντρο της πολιτικής διαδικασίας…). Για τους συγγραφείς, δεν πρόκειται τόσο για την επιβολή απαγορεύσεων και ρυθμίσεων στις πλατφόρμες – αν και βλέπουμε πώς η νομολογία π.χ. στη Μ. Βρετανία οδηγεί σε νομοθετικές ρυθμίσεις προστασίας! Ή και η δημόσια κατακραυγή στην οπισθοχώρηση τύπου e-food – όσο για την διαμόρφωση ενός μοντέλου μετακαπιταλιστικού και βιώσιμου συνάμα.

Όσον αφορά πάλι τα ψηφιακά νομίσματα, το bitcoin και τα υπόλοιπα βασιζόμενα στην τεχνολογία του blockchain, καθώς και τις διεκδικήσεις λειτουργίας τοπικών νομισμάτων που ανέδειξε η ευρωπαϊκή κρίση χρέους, αυτό έχουν εισορμήσει με τέτοια ένταση στην δημόσια συζήτηση που – αληθινά! – δεν χρειάζεται περισσότερες αναλύσεις ή/και εξοικείωση. Δεν αποτελούν, πια, «νέες ιδέες».

Το ίδιο ισχύει – μετά την άσχημη μεν, αποτελεσματική δε εισόρμηση στα καθ’ ημάς του #MeToo, με όσα έφερε ως συνειδητοποίηση του πολύ ευρύτερου προβληματισμού των Noyon – Vion-Dury σε εκείνο που προσπαθούν να συγκεφαλαιώσουν ως «νέους φεμινισμούς», που στην προσέγγισή τους αγκαλιάζουν μέχρι και την προβληματική της LGBTQ+ κοινότητας, μέσω μιας ανάλυση της «βιοεξουσίας»/βιοπολιτικής που παραπέμπει σε Lacan.

Αντιθέτως, τόσο εκείνο που προσεγγίζεται ως «η υπόθεση των ζώων» , που από την θεωρία των δικαιωμάτων των ζώων και την οικολογική προσέγγιση, καταλήγει στην ανάλυση του βιγκανισμού ή του αντισπισισμού («όλοι οι οργανισμοί ανήκουν στο ίδιο βιολογικό συνεχές», συνεπώς οι διαχωρισμοί με βάση το είδος/species δεν είναι ορθολογικά βασισμένοι ούτε ηθικά αποδεκτοί) , έχει ακόμη πολύ δρόμο για να ριζώσει στην δική μας δημόσια συζήτηση…

Ενώ το ίδιο μάλλον ισχύει και με την συζήτηση σχετικά με τον διανθρωπισμό, δηλαδή την κατεύθυνση βελτιωτικής παρέμβασης στο ανθρώπινο σώμα ή και νου που είτε οδηγεί σε ένα «ακτινοβόλο μέλλον μιας ανθρωπότητας που θα έχει υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης συνθήκης», είτε θα οδηγεί στον «θάνατο της ανθρωπότητας, […] την αμετροεπή κατάληξη μιας Προόδου που έχει χάσει τον μπούσουλα». (Ας σημειωθεί ότι όλη αυτή η ανάλυση χωρεί «προ κορωνοϊού»).

Υπάρχει βέβαια και ένα άλλο τμήμα των «Νέων ιδεών» που στην ελληνική δημόσια συζήτηση δεν φέρνει κάτι το αξιοποιήσιμο, καθώς εμείς έχουμε προ πολλού ξεφύγει: Πρόκειται για τη συζήτηση περί λαϊκισμού και των μεταλλάξεών του όπως μας προκύπτει ως εργαλείο ανάγνωσης της πολιτικής…