Kreport > Uncategorized > Το μεγάλο στοίχημα του 2022

Το μεγάλο στοίχημα του 2022

Του Παύλου Τσίμα

«Μένουμε σπίτι!»- είχε αναγγείλει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, την δεύτερη κιόλας ημέρα του 2021, ανακοινώνοντας ξαφνικά  την επιστροφή του λοκντάουν. Για μια εβδομάδα, είχε πει. Προληπτικά, για να ανοίξουν τα σχολεία στην ώρα τους. «Παίζουμε άμυνα», είχε προσθέσει. Μέχρι να αναπτυχθεί η καμπάνια εμβολιασμού. Το λοκντάουν έγινε αυστηρότερο και διήρκεσε πολύ πάνω από εβδομάδα. «Για να κερδίσουμε το Πάσχα». Και λίγο πριν την Μεγάλη Εβδομάδα μάθαμε ότι θα κάνουμε ένα ακόμη Πάσχα υπό περιορισμό, «για να κερδίσουμε το καλοκαίρι». Το καλοκαίρι, όμως, εμφανίστηκε η μετάλλαξη Δέλτα. Και λίγο πριν γυρίσει ο χρόνος, μάθαμε ότι μια νέα μετάλλαξη, η Όμικρον, ανατρέπει και πάλι όλα τα σχέδια.

Σαν να βλέπουμε μια ταινία που δεν τελειώνει ποτέ- είπε προχθές ο Γάλλος πρωθυπουργός Καστέξ, ανακοινώνοντας τα νέα μέτρα. Σαν να έχουμε πιαστεί στην φτερωτή ενός μύλου που γυρνά αδιάκοπα στον ίδιο κύκλο. Το 2022 ξεκινά, όπως ακριβώς είχε ξεκινήσει και το 2021. Μα με λιγότερες (ελπίζω) αφελείς αυταπάτες.

Ξεκινά ως μια ακόμη χρονιά αβεβαιότητας. Αβεβαιότητα, ως προς την εξέλιξη της πανδημίας, προπάντων. Έχουμε, απλώς, μια ελπίδα. Ή μια ευχή. Να εξισορροπηθεί η πολύ μεγαλύτερη μεταδοτικότητα  της μετάλλαξης Όμικρον, από μια ακόμη μεγαλύτερη άμβλυνση της νοσηρότητας που προκαλεί. Ώστε το 22 να είναι η χρονιά της αποδρομής- όπως εκτιμούσαν τα πρώτα υπολογιστικά μοντέλα. Μα- μέχρι να εκπληρωθεί η προφητεία πως η πανδημία θα γίνει κάποτε μια διαχειρίσιμη ενδημική νόσος- οι δισταγμοί, οι πολιτικοί υπολογισμοί, οι ταλαντεύσεις και οι αντιφατικές ανακοινώσεις που χαρακτήρισαν όλο και εντονότερα την ελληνική διαχείριση της πανδημίας τον τελευταίο καιρό, δεν δικαιολογούνται πια.

Στην μεγάλη αβεβαιότητα της πανδημίας, προστίθενται κι άλλες. Η αβεβαιότητα ως προς την εξέλιξη της οικονομικής κρίσης, για παράδειγμα. Θα δικαιωθούν οι απαισιόδοξοι δογματικοί που βλέπουν μια επιστροφή της διεθνούς οικονομίας σε συνθήκες στασιμοπληθωρισμού τύπου 70’ς και ευαγγελίζονται νέο γύρο πολιτικών δημοσιονομικής πειθαρχίας και λιτότητας; Ή οι αισιόδοξοι που μας βεβαιώνουν πως πρόκειται μόνον για μια πρόσκαιρη διαταραχή λόγω Covid και πως δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν πρόωρα οι πολιτικές των χαμηλών επιτοκίων και της δημοσιονομικής χαλάρωσης;

Η αβεβαιότητα, έπειτα, της Ευρώπης και της αντίδρασής της στις υγειονομικές μα και τις οικονομικές προκλήσεις. Είχαμε την ελπίδα ότι η ανάδειξη του νέου κυβερνητικού συνασπισμού στην Γερμανία θα οδηγούσε σε μια νέα ευρωπαϊκή ισορροπία, όπου Σολτς, Μακρόν και Ντράγκι, τρεις περίπου ομοϊδεάτες, θα σχημάτιζαν μια διευθυντική ομάδα που θα έδινε     μια νέα ώθηση στο ευρωπαϊκό σχέδιο, θα έδιναν μονιμότερα χαρακτηριστικά στην εκτάκτως και απροσδόκητα φεντεραλιστική διαχείριση της πανδημίας, που εκδηλώθηκε με την κοινή προμήθεια εμβολίων και την δημιουργία του ταμείου ανασυγκρότησης. Μα περιμένουμε να δούμε την νέα γερμανική κυβέρνηση στην δοκιμασία της πράξης. Περιμένουμε, προπάντων, να λυθεί ο πυκνός γρίφος των γαλλικών εκλογών της άνοιξης, που ξαφνικά έγιναν εξαιρετικά απρόβλεπτες.

Η σημαντικότερη αβεβαιότητα, όμως, είναι εκείνη που αφορά την έκβαση της μεγάλης αναμέτρησης ανάμεσα στους υπερασπιστές της φιλελεύθερης και κοινωνικά συνεκτικής δημοκρατίας και τους αντιπάλους της, τους οπαδούς μιας ανελεύθερης, αυταρχικής και μισαλλόδοξης εκδοχής «δημοκρατίας» που, από το 2016 κι ύστερα, αναδύθηκε στην διεθνή σκηνή και κυριάρχησε στις ΗΠΑ και την ανατολική Ευρώπη . Το 2016 ήταν η χρονιά του Brexit και η χρονιά του Τραμπ. Τον Ιανουάριο του 2017, στην γερμανική πόλη Κόμπλεντς, στις όχθες του Ρήνου, μια μαύρη διεθνής των ακροδεξιών, η Λεπέν και ο Ολλανδός Βίλντερς, ο Σαλβίνι και η Πέτρι της γερμανικής AfD, είχαν συγκεντρωθεί για να κηρύξουν το «τέλος του παλιού κόσμου». Η τραμπική επανάσταση θα ερχόταν και στην γηραιά ήπειρο- διακήρυξαν.

Η προφητεία, ευτυχώς, διαψεύστηκε. Στις κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις της πενταετίας οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες βγήκαν ενισχυμένες- στην τελευταία φάση, μάλιστα, με εμφανή ενίσχυση των σοσιαλδημοκρατικών εκδοχών της. Οι πρωταγωνιστές εκείνης της φαιάς συγκέντρωσης είναι όλοι δευτερεύουσες φιγούρες, κομπάρσοι της πολιτικής σκηνής. Η ήττα Τραμπ ξόρκισε έναν εφιάλτη. Μαζί του αποχώρησαν το 2021 δύο σωσίες του, ηττημένοι από ένα μέτωπο κατά της διαφθοράς, στην Τσεχία και την Βουλγαρία. Ίσως το ρεύμα συνεχιστεί και το 2022, με την εκλογική ήττα τύπων σαν τον  Όρμπαν και τον Μπολσονάρο.

Αλλά ο κίνδυνος δεν έχει σβήσει κι ίσως ο κύκλος δεν έχει κλείσει. Η εισβολή του τραμπικού όχλου στο Καπιτώλιο- το πρώτο μεγάλο γεγονός του 2021- μένει ακόμη να αποδειχθεί αν ήταν το κύκνειο άσμα αυτού του ρεύματος αντιδραστικού, ξενοφοβικού ριζοσπαστισμού, που εκπροσωπούσε ο Τραμπ ή μια προειδοποίηση για την συνέχεια.  Κανείς δεν το ξέρει. Ξέρουμε μόνον το δίδαγμα της ιστορίας: πως μετά από μια μεγάλη πανδημία, συνήθως, υπονομεύεται η εμπιστοσύνη, αυξάνεται ο φόβος, ευνοείται η απήχηση συνωμοσιολογιών και εξτρεμιστικών πεποιθήσεων. Ξέρουμε, επίσης, ότι η Ελλάδα δεν είναι αμέτοχη της περιπέτειας, προφυλαγμένη από τον κίνδυνο.

“Η πανδημία”, γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ στην εισαγωγή του στο νέο, πολύτιμο βιβλίο του για το 1821,  “αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ είναι μια βαθιά σπαρασσόμενη χώρα, που η στάση της απέναντι στην κυβέρνηση βρίσκεται σε σοβαρή κρίση. Στην Ελλάδα, από την άλλη μεριά, το κράτος κατάφερε να εφαρμόσει μια από τις πιο διεξοδικές καραντίνες στην Ευρώπη, επειδή ο κόσμος το εμπιστεύθηκε κι έδειξε πρόθυμος να ακολουθήσει. Η ελληνική κοινωνία αποδείχθηκε ικανή να υπομείνει πράγματα που η αμερικανική δεν μπορούσε”. Η εμπειρία των πρώτων μηνών της πανδημίας δικαιολογούσε την κολακευτική αυτή διατύπωση. Μα η εξέλιξη των πραγμάτων, τόσο ως προς την αποφασιστικότητα της διαχείρισης της πανδημίας, όσο και ως προς τις κοινωνικές αντιδράσεις, κάνει ίσως την αισιοδοξία του Μαζάουερ να ακούγεται κάπως υπερβολική.