Kreport > Uncategorized > Μια εποχή μεγάλων αλλαγών και αβεβαιότητας

Μια εποχή μεγάλων αλλαγών και αβεβαιότητας

Του Λουκά Τσούκαλη (*)

Ζούμε σε μια μεταβατική εποχή μεγάλων αλλαγών και αβεβαιότητας. Στο διεθνή χώρο, η παντοδυναμία της μοναδικής υπερδύναμης έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί, αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμένουν για αρκετά χρόνια ακόμη η ισχυρότερη χώρα του πλανήτη, κυρίως στον στρατιωτικό τομέα. Με την προϋπόθεση όμως ότι ο εσωτερικός διχασμός δεν ξεπεράσει κάποια όρια. Ποιος θα το έλεγε ότι η αμερικανική δημοκρατία θα έφτανε σε τέτοια κρίση;

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ευρώπη έχασε τον κεντρικό της ρόλο. Θα τον ξαναβρεί άραγε – και θέλει; – με τη νέα αντιπαράθεση στην Ουκρανία και την προσπάθεια της Ρωσίας να τραβήξει ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές στην κοινή γειτονιά που προέκυψε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης; Τα γεράκια και από τις δύο πλευρές κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτρέψουν μια αμοιβαία αποδεκτή λύση. Και η Ευρώπη, όπως συμβαίνει συνήθως με τα μεγάλα θέματα εξωτερικής πολιτικής, είναι και πάλι διχασμένη.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία είναι κυρίως στα λόγια. Αν επανεκλεγεί ο Μακρόν τον Απρίλιο, θα υπάρξει κάποια ελπίδα να καταφέρει να πείσει και το νέο Γερμανό Καγκελάριο. Μια γαλλογερμανική συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει για άλλη μια φορά ως κινητήρια δύναμη για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αλλιώς, τα πράγματα θα είναι πολύ δύσκολα. Η υποψήφια της γαλλικής κεντροδεξιάς δηλώνει ότι δόθηκαν ήδη υπερβολικές αρμοδιότητες στους κοινούς ευρωπαϊκούς θεσμούς. Όσο για τους ακροδεξιούς υποψήφιους, σφύζουν από ξενοφοβία. Δυστυχώς, οι υπόλοιποι δεν παίζουν καν.

Στη δική μας γειτονιά, η ανατολική Μεσόγειος παραμένει μια περιοχή μεγάλης αστάθειας που θα χάνει βαθμιαία την στρατηγική της σημασία λόγω του περιορισμένου ρόλου που θα έχουν οι υδρογονάνθρακες στο μέλλον. Η Τουρκία επιδιώκει με κάθε τρόπο ρόλο περιφερειακής δύναμης και τα Βαλκάνια βρίσκονται σε τέλμα από το οποίο δύσκολα θα βγουν χωρίς τη βοήθεια της Ευρώπης.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς στη δύσκολη γειτονιά που μας έλαχε; Πρώτον, να ενισχύουμε την αποτρεπτική μας δύναμη με έξυπνους τρόπους, γνωρίζοντας ότι οι εξοπλισμοί κοστίζουν ακριβά και μια υπερχρεωμένη χώρα όπως η δική μας δεν διαθέτει ανεξάντλητους πόρους. Δεύτερο, να προωθούμε ισχυρές συμμαχίες διευρύνοντας συνεχώς τους ορίζοντες της εξωτερικής μας πολιτικής, αν και θα αναγκαζόμαστε μερικές φορές να κάνουμε παρέα ακόμη και με το διάβολο. Υπάρχουν ηθική και αξίες στην εξωτερική πολιτική; Εναπόκειται σε μας να αποφασίσουμε ποια είναι τα δικά μας όρια. Και τρίτο, να είμαστε πάντα πρόθυμοι να λύνουμε προβλήματα και όχι να δημιουργούμε. Δεν μας έρχεται αυθόρμητα μια τέτοια συμπεριφορά.

Σε αυτήν τη δύσκολη γειτονιά και την αβέβαιη εποχή που διανύουμε, θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον κόσμο γύρω μας με γνώση και ρεαλισμό. Και αν επιτέλους αρχίζαμε να μιλάμε με περισσότερη ειλικρίνεια μεταξύ μας για ευαίσθητα θέματα, θα γινόταν πολύ πιο εύκολη και αποτελεσματική η άσκηση εξωτερικής πολιτικής.

Εύχομαι καλή χρονιά με υγεία και ειρήνη.

 (*) O Λουκάς Τσούκαλης είναι Πρόεδρος του Δ.Σ του ΕΛΙΑΜΕΠ, καθηγητής Sciences Po, Παρίσι, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.