Kreport > Uncategorized > Retailing: Ιστορία, οικονομία, μετασχηματισμοί στο λιανικό εμπόριο, συλλογικό, επιμέλεια Βάλια Κρανίτου, Εκδόσεις economia, Αθήνα 2021

Retailing: Ιστορία, οικονομία, μετασχηματισμοί στο λιανικό εμπόριο, συλλογικό, επιμέλεια Βάλια Κρανίτου, Εκδόσεις economia, Αθήνα 2021

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Όλοι γνωρίζουμε/όλοι συμφωνούν ότι το εμπόριο, και δη το λιανικό εμπόριο, ανέκαθεν απετέλεσε – ήδη πολύ προτού η μετάβαση σε μια οικονομία υπηρεσιών γίνει η κυρίαρχη πραγματικότητα (και) για την Ελλάδα – κεντρικό περιβάλλον οικονομικής ενασχόλησης. Όπως βρίσκει κανείς σε μελέτη (του Μανόλη Μηνιούδη) στον συλλογικό αυτό τόμο, τα περίπου 99.000 καταστήματα λιανικού εμπορίου του 1930 που είχαν γίνει 105.000 το 1958, φθάνουν στις 160.000 το 1978, 185.000 το 1988, κορυφώνονται (μετά από αλλαγή μεθοδολογικής καταγραφής ΕΛΣΤΑΤ) στις 203.000 το 2006 και προσγειώνονται κάπου στις 152.000 το 2016. Αυτά σημαίνουν σε απασχόληση (μελέτη Χαράλαμπου Αράχωβα) 570.000 ατόμων στο λιανικό εμπόριο το 2009, με κατώτατο επίπεδο τις 440.000 το 2014 και επαναφορά στις 511.000 το 2020: κάπου 12% παρουσιάζονται εργοδότες, άλλα 30% αυτοαπασχολούμενοι.

«Όλο και όλο ένα εμπόριο είναι η ελληνική οικονομία» θα μπορούσε να ακούσει κανείς σε παλιότερες εποχές τον Ξενοφώντα Ζολώτα να διδάσκει τους νεότερους του οικονομικού ρεπορτάζ – μαζί, ειν’ αλήθεια, με την αναφορά στην οικοδομή δραστηριότητα, το “Quand le bâtiment va, tout va!”. Και όμως: Η συστηματική μελετητική προσέγγιση της εμπορικής δραστηριότητας, πολύ περισσότερο μια βαθύτερη ανάλυση των πολλών πτυχών του (λιανικού, ιδίως) εμπορίου, έχει παραμείνει σχετικά περιορισμένη στην Ελλάδα. Πάντως σε σύγκριση με την βιομηχανία/την μεταποίηση, τον χρηματοπιστωτικό τομέα, ή πάλι τα δημοσιονομικά.  Και όμως, το retailing είναι ο τελευταίος και ως εκ τούτου καθοριστικός (πάντως σήμερα, σε μια εποχή που γενικώς ο καταναλωτής οδηγεί τις οικονομίες) κρίκος στην αλυσίδα της παραγωγικής διαδικασίας. Τόσο στις φάσεις ανόδου όσο και στις φάσεις κρίσης της οικονομίας.

Μιλώντας για φάσεις κρίσης, η βαριά εμπειρία της πανδημίας του κορωνοϊού με όλα όσα σήμανε σε επιτάχυνση αλλά και εμβάθυνση της μετάβασης στο e-commerce/στο ηλεκτρονικό εμπόριο, έφερε ανατροπές και στην δομή – και στις ισορροπίες – του κλάδου του λιανεμπορίου και των ανθρώπων του, αλλά και στην ίδια την εμπειρία του καταναλωτή. Ο οποίος μπορεί μεν να προσήλθε στο ηλεκτρονικό εμπόριο υπό την πίεση (και) της πανδημίας, ωστόσο ανακάλυψε σ’ αυτό δυνατότητες τις οποίες θεωρεί πλέον κεκτημένες. Αυτές οι δυνατότητες για τον καταναλωτή, αντικρίστηκαν «αναγκαστικά» από προσαρμογές του ίδιου του λιανεμπορίου, που πήγαν βέβαια πολύ πιο μακριά από το click-away και το click-in-shop των ημερών της πανδημίας: επιχειρηματικά σχήματα αναδύθηκαν, άλλα κλονίστηκαν.

Ήδη, η εξέλιξη του ηλεκτρονικού εμπορίου ως πλέον πρόσφατου αλλά και αιχμηρού μετασχηματισμού του λιανεμπορίου, όχι απλώς έρχεται να διεκδικήσει την προσοχή αλλά και να δώσει εικόνες του μέλλοντος της οικονομίας – συνολικά. Η αντίληψη της εξελικτικής πορείας του λιανικού εμπορίου ήρθε να παραχωρήσει την θέση της στην, τροφοδοτούμενη από τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας, τομή του e-commerce με ό,τι αυτό προϋποθέτει σε προσαρμογές αλλά και ανοίγει σε δυνατότητες. Οι προσαρμογές, σ’ αυτό το επίπεδο, είναι πολύ πιο άμεσα αντιληπτές από τον μέσο άνθρωπο (δεν είναι άλλωστε αυτός ο ιδεότυπος του τελικού καταναλωτή;) αλλά και πολύ πιο απαιτητικές για την δομή του ίδιου του λιανεμπορίου.

Με τον συλλογικό αυτό τόμο επιχειρούν οι συμμετέχοντες μια πολυπρισματική προσέγγιση με την Βάλια Αρανίτου όχι απλώς να συντονίζει και να εισφέρει μια ιστορική/εξελικτική προσέγγιση αλλά και να επιχειρεί μια κοινωνιολογική κάθετη τομή της οικονομίας με εργαλείο το λιανικό εμπόριο. Τον δε Νίκο Θεοχαράκη να παίρνει το νήμα από την δυσπιστία του Πλάτωνα (σε Σοφιστή και σε Νόμους) απέναντι στην λιανική πώληση/ «καπηλική» (όπου όσο μικρότερη η σημασία της στην πόλη, τόσο καλύτερα) και την Μεσαιωνική πλαισίωση της εμπορικής τιμής ως «justum praetium» για να φθάσει μέχρι την αναγνώριση του Adam Smith ότι «οι περισσότεροι βιομήχανοι δεν μπορούν να πουλήσουν στην λιανική τα δικά τους προϊόντα τόσο φθηνά όσο ένας άγρυπνος και δραστήριος καταστηματάρχης» και να προσγειώνει στις προσεγγίσεις της Βιομηχανικής Οργάνωσης/Industrial Organisation ως εργαλείο για το λιανεμπόριο του σήμερα.

Μια βουτιά στο φαινόμενο του retailing, που αξίζει να την επιχειρήσει και όχι μη-ειδικός.