Kreport > Uncategorized > Η κυβερνητική απόφαση «Δεν πληρώνω, …..» για τα έργα του ΕΣΠΑ

Η κυβερνητική απόφαση «Δεν πληρώνω, …..» για τα έργα του ΕΣΠΑ

Tης  Ευγενία Φωτονιάτα* και του Παναγιώτη Κορκολή**

Από τον Οκτώβριο του 2021 η Κυβέρνηση έχει παγώσει τις πληρωμές έργων του τρέχοντος ΕΣΠΑ 2014-2020, καθώς οι αντίστοιχοι λογαριασμοί στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων παραμένουν σχεδόν μηδενικοί  λόγω μη διαθέσιμων πόρων.

Πρόκειται για έργα εγκεκριμένα που υλοποιούνται τα τελευταία χρόνια και τα οποία θα έπρεπε να μπαίνουν σε φάση επιτάχυνσης καθώς πλησιάζουμε στο κλείσιμο της Προγραμματικής Περιόδου. Το πάγωμα των πληρωμών είναι καθολικό και αφορά τόσο σε έργα υποδομών, όσο και σε προγράμματα ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας,- ακόμα και σε αυτά που στοχευμένα απευθύνονται σε επιχειρήσεις που έχουν πληγεί από την πανδημία- στο πλαίσιο των Τομεακών και των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων.

Η χρονική διάρκεια και η καθολικότητα της παραπάνω κατάστασης την καθιστούν μια συνθήκη στάσης πληρωμών. Θα πρέπει κανείς να διακρίνει τη βασική διαφορά ανάμεσα στις «συνήθεις» καθυστερήσεις στις πληρωμές στο πλαίσιο των συγχρηματοδοτούμενων έργων και στο πάγωμα των πληρωμών. Οι πρώτες αποτελούν ένα δομικό πρόβλημα του συστήματος, που συνολικά δυσχεραίνει την απελευθέρωση πόρων προς την πραγματική οικονομία, ενώ η δεύτερη κατάσταση είναι μια πολιτική επιλογή στέρησης πόρων από την πραγματική οικονομία

Θεωρητικά, μια Κυβέρνηση προχωράει σε μια τέτοια επιλογή όταν αναμένει ότι αυτή θα φέρει κάποιο οικονομικό ή δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Στην περίπτωση όμως της στάσης πληρωμών στο ΕΣΠΑ μια τέτοια προσέγγιση είναι κατά βάση λανθασμένη και δημιουργεί άμεσα και μεσοπρόθεσμα σοβαρά προβλήματα καθώς:

Στο πεδίο των δημοσιονομικών – στην καλύτερη περίπτωση – το αποτέλεσμα θα είναι μια οριακή μείωση του προβλεπόμενου ελλείμματος  και αυτό γιατί σημαντικό μέρος των δαπανών επιστρέφει στον Προϋπολογισμό ως έσοδο από την εισροή των κοινοτικών πόρων. Είτε με βάση τον τρόπο υπολογισμού του ελλείματος κατά ESA, είτε με βάση τις ταμειακές ροές, έχει συμφέρον η χώρα να δηλώσει όσο περισσότερες δαπάνες μπορεί όσο το δυνατόν νωρίτερα εντός του οικονομικού έτους προκειμένου να διασφαλίσει τα αναμενόμενα έσοδα από Ε.Ε. είτε διαρθρωτικά (κατά ESA) είτε ταμειακά (να έρθουν δηλαδή οι ευρωπαϊκοί πόροι στο ελληνικό ταμείο εντός του οικονομικού έτους).

Άλλωστε η αναβολή πληρωμών για το επόμενο οικονομικό έτος απλά μεταφέρει το πρόβλημα και μάλιστα από μία χρονιά με δημοσιονομική ευελιξία (2021) σε μια χρονιά με ενδεχόμενους δημοσιονομικούς περιορισμούς (2022). 

Μεσοπρόθεσμα το πάγωμα των πληρωμών θα βλάψει τον Προϋπολογισμό, καθώς δημιουργούνται απαιτήσεις από προμηθευτές του δημοσίου (κυρίως αναδόχους δημοσίων έργων) των οποίων παραβιάζονται συμβατικοί όροι στις νομικές δεσμεύσεις που έχουν υπογράψει με το δημόσιο με υπαιτιότητα του τελευταίου. 

Επιπρόσθετα, μια επιπλέον αβεβαιότητα στις πληρωμές του ΕΣΠΑ επιβαρύνει περαιτέρω το οικονομικό κλίμα, την πίστη της αγοράς και δοκιμάζει τις αντοχές των επιχειρήσεων σε μια χρονική περίοδο μάλιστα, όπου εντείνονται άλλες αβεβαιότητες εξαιτίας της αύξησης των τιμών σε ενέργεια, υλικά κλπ.

Θα περίμενε κανείς, ενόψει ενεργοποίησης νέων σημαντικών πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης, ότι η κυβέρνηση θα εξαντλούσε τα όρια αποτελεσματικότητας του συστήματος για την πληρωμή και ολοκλήρωση των έργων του ΕΣΠΑ και θα προχωρούσε στο μετασχηματισμό του συστήματος για την αντιμετώπιση των δομικών προβλημάτων, που απειλούν το Ταμείο Ανάκαμψης και το νέο ΕΣΠΑ. Αντί όμως αυτής της δυναμικής, δίνεται λάθος σήμα, επιλέγονται βήματα προς τα πίσω και το σύστημα αφήνεται στην τύχη του χωρίς την παραμικρή προετοιμασία. Γιατί να μην συμπεράνουμε ότι κάτι αντίστοιχο θα συμβεί και με τις πληρωμές του Ταμείου Ανάκαμψης τα επόμενα χρόνια;

Το έλλειμμα ώριμων και σκόπιμων έργων αναμένεται να αποτελέσει το κύριο πρόβλημα απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ 2021-2027 δεδομένου ότι οι πόροι είναι διπλάσιοι από αυτούς της προηγούμενης περιόδου ενώ η ικανότητα του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα να τους απορροφήσει κάθε άλλο παρά έχει αναβαθμιστεί. Μέσα σε αυτό το δύσκολο περιβάλλον, με σημαντικές προκλήσεις για την αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων, το μόνο που δεν χρειάζεται είναι άλλο ένα πρόβλημα.

Η πολιτική επιλογή της στάσης πληρωμών του τρέχοντος ΕΣΠΑ απέχει πολύ από την καλλιέργεια υψηλών προσδοκιών ως προς τη σημασία και τον αντίκτυπο του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ στην πραγματική οικονομία.

*Η Ευγενία Φωτονιάτα είναι Συντονίστρια Κύκλου Οικονομικής & Κοινωνικής Ανάλυσης στο Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών «ΕΝΑ», πρώην Ειδική Γραμματέας Διαχείρισης Τομεακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ στο Υπουργείο Οικονομίας

**Ο Παναγιώτης Κορκολής είναι Υπεύθυνος Ανάπτυξης στο Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών «ΕΝΑ», πρώην Γενικός Γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ στο Υπουργείο Οικονομίας