Kreport > Uncategorized > Οι βλαβερές συνέπειες του Groupthink

Οι βλαβερές συνέπειες του Groupthink

Του Γιώργου Καπόπουλου 

Ο στενός κύκλος των ανθρώπων γύρω από την κορυφή της εξουσίας πολύ συχνά αντί να προστατεύουν αυτόν που τους επέλεξε, τον εγκλωβίζουν σε μια εικονική πραγματικότητα. Είτε συνειδητά λένε στον ηγέτη αυτό που υποψιάζονται ότι ο ίδιος θέλει να ακούσει, είτε ασυνείδητα αφήνονται στη δυναμική αυτολογοκρισίας όποιων δικών τους ενστάσεων και αντιρρήσεων.

Η ιστορική έρευνα, αλλά και πριν από αυτήν η ερευνητική δημοσιογραφία, έχουν ερμηνεύσει πολλές ολέθριες επιλογές πολιτικών ηγετών ως παρενέργειες του Groupthink, ως ψυχολογικού φαινομένου  που οδηγεί σε ανορθολογικές, έως εξόφθαλμα λανθασμένες  αποφάσεις. Ενδεικτικά επιλέγουμε να παρουσιάσουμε κάποιες   σημαντικές ιστορικές στιγμές όπου αν είχε προηγηθεί πραγματικός διάλογος και υπήρχε κριτική σκέψη, θα είχαν αποφευχθεί τα καταστροφικά αποτελέσματα

Σουέζ 1956 :  Όταν ο Νάσερ εθνικοποίησε την Διώρυγα του Σουέζ τον Ιούλιο του 1956, ένας πολύ κλειστός κύκλος γύρω από τον πρωθυπουργό της Βρετανίας  Ήντεν και τον Γάλλο ομόλογο του Γκι Μολέ, άρχισε να προετοιμάζει στρατιωτική εισβολή. Οι μετέχοντες στις συζητήσεις όπως προκύπτει από τα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών αλλά και από τα κρατικά αρχεία, πολύ γρήγορα έχασαν την  επαφή με την πραγματικότητα της αποαποικιοποίησης και παρομοίαζαν τον Νάσερ με νέο Χίτλερ που πρέπει να τον πλήξουν προληπτικά και όχι να τον κατευνάσουν. Έτσι, μια κλασική κρίση χειραφέτησης από την αποικιοκρατία, διαβάστηκε στην σκιά του Συνδρόμου του Μονάχου  για να οδηγηθεί στο άδειασμα των αγγλογάλλων από τις ΗΠΑ και την ταπεινωτική τους αποχώρηση από το Σουέζ στην βαριά σκιά του σοβιετικού τελεσιγράφου.

Μάης του 1968 : Στις αρχές του 1968 η Γαλλία ήταν όσο ποτέ σταθερή και ήρεμη, με τις κοινωνικές και πολιτικές κινητοποιήσεις στο ναδίρ, με τις εκθέσεις των υπηρεσιών πληροφοριών περίπου να λένε «ουδέν νεότερο» και την έγκυρη και καλά πληροφορημένη Μοντ να δημοσιεύει σε τρείς πρωτοσέλιδες συνέχειες, στα τέλη Απριλίου, αναλύσεις με τον τίτλο «Η Γαλλία πλήττει».

Το σύνδρομο του Groupthink  κυριαρχούσε από ότι φαίνεται στο στενό περιβάλλον του Ντε Γκολ και έτσι εξηγείται  το σοκ και ο πανικός της εξουσίας, όταν μετά από λίγες μέρες στην κυριολεξία καιγόταν το Παρίσι. Ο Ντε Γκολ δεν μπορούσε να ερμηνεύσει λογικά την χειραφετημένη από πολιτικά κόμματα εξέγερση των φοιτητών και έβλεπε την καταστολή ακόμη και εμπλοκή του στρατού ως μονόδρομο. Την κατάσταση έσωσε ο πρωθυπουργός Πομπιντού, που όταν το  Κ.Κ. Γαλλίας ενεπλάκη στις κινητοποιήσεις για να τις ελέγξει, άνοιξε διάλογο με τα συνδικάτα, με τις κινητοποιήσεις να λήγουν με γενναίες αυξήσεις μισθών και διεύρυνση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Αν ο Ντε Γκολ αντί να διαβάζει τις αναλύσεις του αρχισυντάκτη της Μοντ είχε πάει στον κινηματογράφο τον Δεκέμβριο του 1967 να δει το Week End  του Γκοντάρ, θα διαπίστωνε ότι η Γαλλία όχι μόνον δεν πλήττει αλλά έχει την επιφανειακή πριν την έκρηξη ηρεμία.

Το αυτογκόλ του Σιράκ : Ο ηγέτης της γαλλικής γκολικής δεξιάς Σιράκ, εξελέγη Πρόεδρος την άνοιξη του 1995, με μια κοινωνική ρητορική πολλές φορές στα αριστερά του σοσιαλιστή υποψηφίου Ζοσπέν.

Μετά την εκλογή του, το στενό του περιβάλλον θεώρησε ότι μπορεί να κάνει μια κυβίστηση και από την καταγγελία της άναρχης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης να περάσει στις περικοπές και διαρθρωτικές αλλαγές στο όνομα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ακολούθησε μια απεργιακή θύελλα που παρέλυσε την Γαλλία το τελευταίο τρίμηνο του 1995.

Ενάμιση χρόνο μετά ο Σιράκ και ο Πρωθυπουργός Ζιπέ, πιέζονταν από τους στενούς τους συνεργάτες να προκηρύξουν πρόωρες εκλογές και με νωπή λαϊκή εντολή να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις με υψηλό πολιτικό κόστος. Οι εκλογές προκηρύχθηκαν και τις κέρδισε η Αριστερά με κορμό το Σοσιαλιστικό Κόμμα και τον Ζοσπέν πρωθυπουργό σε αναγκαστική συγκατοίκηση με τον Σιράκ για μια 5ετία

Κόλπος των Χοίρων –Κρίση της Κούβας : Πριν καλά – καλά εγκατασταθεί ο Κένεντι στο Λευκό Οίκο, η CIA του παρουσίασε ένα έτοιμο σχέδιο ανατροπής του Κάστρο στην Κούβα το οποίο ενέκριναν οι συνεργάτες του Προέδρου –κι όσοι είχαν αντιρρήσεις αυτολογοκρίθηκαν. Μετά το φιάσκο της απόβασης στον Κόλπο των Χοίρων, ο Κένεντι ανέλαβε δημόσια την ευθύνη με την γνωστή φράση «Η ήττα είναι ορφανή, η νίκη έχει πολλούς  πατέρες, στην συγκεκριμένη περίπτωση εγώ είμαι ο πατέρας της ήττας».

Όταν ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1962 η Κρίση των Πυραύλων που είχε εγκαταστήσει η ΕΣΣΔ στην Κούβα, η ιεραρχία του Πενταγώνου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ πίεζαν ασφυκτικά το περιβάλλον του Κένεντι να βομβαρδίσει τις σοβιετικές βάσεις στην  Κούβα για να προλάβει σοβιετική πυρηνική επίθεση. Ο Κένεντι τους αγνόησε και ανέθεσε στον αδελφό του και Υπουργό Δικαιοσύνης Ρόμπερτ, να έλθει σε επαφή μέσω του σοβιετικού πρέσβη Ντομπρίνιν σε απευθείας επαφή με τον Χρουστσόφ. Η Μόσχα ζήτησε να αποσυρθούν αμερικανικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς από την Τουρκία, ο Κένεντι συμφώνησε υπό τον όρο να μείνει η συμφωνία μυστική και να υλοποιηθεί μετά έξι μήνες. Η κοινή γνώμη έμεινε με την εντύπωση ότι η Μόσχα υποχώρησε μονομερώς.

Η κρίση του Κόλπου των Χοίρων αλλά και το πυραυλικό θρίλερ οδήγησε τον Κένεντι σε μετωπική σύγκρουση με το βαθύ κράτος και παρακράτος των ΗΠΑ, με μηχανισμούς να διαλύονται και στεγανά να ανοίγουν. Ένα χρόνο μετά ο Κένεντι έπεφτε νεκρός στο Ντάλας.

Η αυτοβύθιση του Αθνάρ : Τον Απρίλιο του 2004  το Λαϊκό Κόμμα βάδιζε προς την τρίτη συνεχόμενη εκλογική νίκη, με τον πρωθυπουργό Αθνάρ να έχει δεσμευθεί να αποσυρθεί και βέβαιο διάδοχο του τον Ραχόι.

Τέσσερεις ήμερες πριν από τις εκλογές η Μαδρίτη δέχεται πολλαπλά τρομοκρατικά χτυπήματα, τα οποία ο «πρωινός καφές» του Αθνάρ πείθει τον απερχόμενο πρωθυπουργό να τα χρεώσει στους Βάσκους του ΕΤΑ. Μια μέρα μετά αποκαλύπτεται ότι επρόκειτο για τρομοκρατική ισλαμιστή οργάνωση με την επίθεση να είναι αντίποινα για την στήριξη του Αθνάρ στην εισβολή του Μπους στο Ιράκ.

Η συνέχεια είναι γνωστή, το Λαϊκό Κόμμα έχασε τις εκλογές και οι Σοσιαλιστές υπό τον Θαπατέρο ανέλαβαν την διακυβέρνηση.