Kreport > Uncategorized > Τουρκία: Να φοβόμαστε την αντιπολίτευση αν γίνει κυβέρνηση;

Τουρκία: Να φοβόμαστε την αντιπολίτευση αν γίνει κυβέρνηση;

Του Βαγγέλη Αρεταίου

Μέσα σε ένα δυσοίωνο κλίμα μόνιμης έντασης και βαθιάς πόλωσης, η Τουρκία οδεύει προς μια μεγάλη αλλαγή, χωρίς ωστόσο κανείς ακόμα να μπορεί να προβλέψει ούτε το «πως» ούτε το «πότε» θα γίνει η μετάβαση στη νέα, μετα-Ερντογάν κατάσταση. Παράλληλα με αυτά τα δυο ερωτήματα, το τρίτο επίσης καίριο, ίσως ακόμα πιο κρίσιμο, ερώτημα, είναι το «ποιος». Υπάρχει αντιπολίτευση που μπορεί να πάρει τα ηνία της χώρας και να την επαναφέρει σε τροχιά κανονικότητας; Θα μπορέσουν να κυβερνήσουν οι «κεμαλιστές» και αν ναι, θα το κάνουν με τους παραδοσιακούς δογματισμούς και τις αυταρχικές και ελιτίστικες παρωπίδες τους ή μήπως κάτι αλλάζει;..

Κάτι αλλάζει αναμφισβήτητα στην καρδιά της τουρκικής αντιπολίτευσης.

Η αλλαγή είναι τόσο βαθιά όσο είναι οι αλλαγές και οι μεταλλάξεις στην τουρκική κοινωνία. Μια κοινωνία που, σε πείσμα του Ερντογάν και των ιδεολόγων του, εκσυγχρονίζεται βαθιά και υιοθετεί έναν ουσιαστικά εκκοσμικευμένο τρόπο ζωής και αντίληψης, παρά την επιφανειακή έξαρση της ορατότητας του Ισλάμ, που προωθείται συστηματικά από το καθεστώς. Οι βαθιές αλλαγές στην κοινωνία παρασέρνουν αναπόφευκτα και την αντιπολίτευση, που την διαπερνά μια ισχυρή δυναμική μετάλλαξης -τόσο το «κεμαλικό» Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) όσο και το «νεο-εθνικιστικό» Καλό Κόμμα (ΙΥΙ) της Μεράλ Ακσενέρ αλλά και τον ευρύτερο χώρο των «ισλαμιστών», κυρίως με το DEVA του Αλί Μπαμπατζάν και των Κούρδων με το Κόμμα της Δημοκρατίας των Λαών (HDP).

Τα σημαντικά κόμματα της τουρκικής αντιπολίτευσης βρίσκονται σε μια μία διαδικασία μετασχηματισμού του πάλαι ποτέ άκαμπτου πολιτικού και ιδεολογικού τους περιεχομένου, προσαρμόζοντάς το έτσι ώστε να γίνει προοδευτικά πιο εύκαμπτο και συμπεριληπτικό. Η πορεία τους μοιάζει με εκείνη της «Αργούς»: Ανανεώνει διαρκώς τον εξοπλισμό της καθώς ταξιδεύει χωρίς να αλλάξει το όνομά της. Στο τέλος, κάτω από το ίδιο όνομα υπάρχει ένα εντελώς διαφορετικό πλοίο.

Η δυναμική αυτή ανατρέπει πλέον τους συσχετισμούς δυνάμεων καθώς την τελευταία περίοδο, και για πρώτη φορά, τα δυο μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης, CHP και ΙΥΙ, έχουν καταφέρει όχι μόνο να θεμελιώσουν και να ενισχύσουν την συμμαχία τους, την «Συμμαχία του Έθνους», αντιστεκόμενα στα αλλεπάλληλα πλήγματα που μάταια προσπαθεί να τους φέρει ο Ταγίπ Ερντογάν αλλά και να θέτουν πλέον αυτά τον τόνο και τον ρυθμό του δημόσιου διαλόγου και της επικαιρότητας.

Όπως όλα δείχνουν, η επόμενη κυβέρνηση της χώρας, αν δεν είναι πάλι του ΑΚΡ, θα σχηματιστεί από ένα συνασπισμό κομμάτων. Κάτι που, για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η χώρα, είναι η καλύτερη επιλογή.

Το CHP και το ΙΥΙ είναι σήμερα τα δυο μεγαλύτερα κόμματα που έχουν σαφώς καλύτερη ικανότητα να αφουγκράζονται τις ανάγκες και τις προσδοκίες της κοινωνίας από ότι το ΑΚΡ.

Μετά το 2010 και την ανάληψη της προεδρίας του CHP από τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, το κόμμα έχει εισέλθει σε μια μακρά περίοδο βαθιών μετασχηματισμών και αυτό γίνεται σαφές από τα σημαντικά -και ιστορικά για τα δεδομένα του CHP- ανοίγματα προς τους Κούρδους και το HDP, που τους αντιμετωπίζει ως στρατηγικούς συμμάχους. Εξίσου ριζοσπαστικά ανοίγματα έχει κάνει το κόμμα και προς τους «ισλαμιστές», προσπαθώντας να αποτινάξει από πάνω του το στίγμα ενός σκληροπυρηνικού αντι-ισλαμικού κεμαλισμού. Η ομάδα με τη μεγαλύτερη επιρροή εντός του κόμματος είναι σήμερα οι σοσιαλδημοκράτες, ενώ οι εθνικιστές είναι σημαντικά εξασθενημένοι. Η πολιτική ταυτότητα του CHP βρίσκεται υπό διαρκή πίεση να αλλάξει, έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει πιστότερα τον σύνθετο χαρακτήρα της τουρκικής κοινωνίας. Το κόμμα είναι σε μια μη αναστρέψιμη πορεία μετάλλαξης η οποία επιταχύνεται διαρκώς.

Η Μεράλ Ακσενέρ στο ΙΥΙ καταβάλει και αυτή μια τεράστια προσπάθεια να μετατοπίσει το κόμμα της προς την κεντροδεξιά και μακριά από τον σκληρό εθνικισμό των Γκρίζων Λύκων ενώ κάνει πολύ σημαντικά ανοίγματα σε ανθρώπους που προέρχονται από τον φιλελεύθερο χώρο και έχουν σαφώς φιλο-δυτικό προφίλ.

To DEVA του Αλί Μπαμπατζάν έχει επίσης αποκρυσταλλώσει την παρουσία του, η οποία βρίσκεται μεν ακόμα περίπου στο 3-5% δημοσκοπικά αλλά αποτελεί πόλο μετασχηματισμού του πολιτικού Ισλάμ. Είναι ένα κεντροδεξιό κόμμα, με έναν από τους βασικούς πυλώνες του να περιγράφεται ως «ορθολογικός πατριωτισμός, υπέρ της Ε.Ε. και της επίλυσης του κουρδικού ζητήματος».

Το HDP βρίσκεται σε μια πολύ διαφορετική φάση, καθώς λειτουργεί μόνιμα κάτω από την απειλή της δικαιοσύνης ενώ ένα πολύ μεγάλο μέρος των στελεχών του βρίσκεται στις φυλακές. Έχει όμως και αυτό, ήδη από το 2014, εισέλθει στην ευρύτερη διαδικασία μετασχηματισμού του κουρδικού κινήματος που το έχει φέρει πολύ πιο κοντά στην καρδιά της τουρκικής πολιτικής.

Όλες αυτές οι αλλαγές και η διαδικασία μετασχηματισμού ιδεολογιών, αφηγημάτων και πολιτικών συμπεριφορών καθιστούν την αντιπολίτευση σοβαρή εναλλακτική;

Αναμφισβήτητα ναι. Διότι παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμα εσωτερικές αντιστάσεις, «πειρασμοί», νοσταλγίες του παρελθόντος και προσωπικές φιλοδοξίες, τα σημαντικά κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αναπτύξει και πλέον αποκρυσταλλώσει την ικανότητα τους να εναρμονίζονται με τις ανάγκες της κοινωνίας. Και η κοινωνία σήμερα προσδοκά πολιτική και οικονομική σταθερότητα, δικαιοσύνη, διαφάνεια και διακυβέρνηση με θεσμούς και κράτος δικαίου. Τα ανοίγματα που αυτά τα κόμματα κάνουν προς τον «Άλλο», τον «ισλαμιστή», τον Κούρδο ακόμα και τον ομοφυλόφιλο, αποτελούν σημαντικά δείγματα της βούλησης των ηγεσιών τους να φέρουν μια ομαλοποίηση στην  Τουρκία.

Στο εσωτερικό θα προσπαθήσουν να φέρουν κοινωνική συμφιλίωση και ομαλοποίηση της διακυβέρνησης.

Στην εξωτερική πολιτική, η άποψη ότι το μέλλον μιας σταθερής και αναπτυσσόμενης Τουρκίας περνά μέσα από την επαναφορά της χώρας σε μια φιλοδυτική τροχιά, έχει κάνει και αυτή τον δρόμο της στους λαβύρινθους των εσωτερικών μετασχηματισμών των κομμάτων της αντιπολίτευσης και όπως όλα δείχνουν έχει, πλέον, αποκρυσταλλωθεί. Η ουσία ορισμένων πάγιων διεκδικήσεων της Τουρκίας, όσον αφορά τα ελληνοτουρκικά, δεν αναμένεται να αλλάξει αν τα κόμματα αυτά έρθουν στην εξουσία. Αλλά σίγουρα θα αλλάξει ο τόνος και, εφόσον υπάρξει πάλι η προοπτική μιας Τουρκίας σε μια φιλο-δυτική, φιλο-ευρωπαϊκή τροχιά, προφανώς θα αλλάξουν και οι προτεραιότητες της Άγκυρας.

Για μια λεπτομερή ανάλυση των δυναμικών στο CHP, IYI και DEVA, διαβάστε: The Times They Are AChangin’ ? , των Γιώργου Αγγελετόπουλου και Ευάγγελου Αρεταίου, εδώ.