Kreport > Newsletters > Βιώσιμη Ανάπτυξη: Στόχος 7 (SDG 7) των Ηνωμένων Εθνών Έκθεση Ενεργειακής Προόδου

Βιώσιμη Ανάπτυξη: Στόχος 7 (SDG 7) των Ηνωμένων Εθνών Έκθεση Ενεργειακής Προόδου

(ΙΕΑ, IRENA, United Nations, World Bank, World Health Organization)

Μάϊος 2021

Γράφει ο Στάθης Λιδωρίκης

1) Στόχοι και Δείκτες SDG7 (Sustainable Development Goal 7)

Το 2015, τα κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησαν το πρόγραμμα “Agenda 2030” για Βιώσιμη Ανάπτυξη, το οποίο περιλαμβάνει το στόχο SDG7 “Διασφάλιση πρόσβασης σε Οικονομικά Προσιτή, Αξιόπιστη και Σύγχρονη Ενέργεια για Όλους” (Ensure access to affordable, reliable, sustainable and modern energy for all).

Στον επόμενο πίνακα συνοψίζονται οι στόχοι και οι δείκτες SDG7, που είναι ένας από τους 17 δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης που υιοθετήθηκαν στις 25 Σεπτεμβρίου 2015 στη Γενική Συνέλευση  του ΟΗΕ από  193 χώρες με τον γενικό τίτλο Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development“.

Πίνακας Σύνοψη στόχων και δεικτών SDG7

Στόχοι SDG7 Δείκτης
7.1 Διασφάλιση, μέχρι το 2030, παγκόσμιας πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές, αξιόπιστες και σύγχρονες ενεργειακές υπηρεσίες για όλους ·    Ποσοστό πληθυσμού με πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια

·    Ποσοστό πληθυσμού με πρωταρχική εξάρτηση σε καθαρά καύσιμα και τεχνολογίες

7.2 Ουσιαστική αύξηση μέχρι το 2030 του ποσοστού ανανεώσιμης ενέργειας στο παγκόσμιο ενεργειακό μίγμα ·    Ποσοστό ανανεώσιμης ενέργειας στη συνολική τελική κατανάλωση ενέργειας
7.3 Διπλασιασμός, μέχρι το 2030, του παγκόσμιου ρυθμού βελτίωσης σε ενεργειακή απόδοση ·    Η ενεργειακή ένταση (energy intensity) μετράται με βάση την πρωτογενή ενέργεια και το ΑΕΠ

 

2) Συνοπτική εικόνα της μέχρι σήμερα παγκόσμιας πορείας

Η έκδοση 2021 Tracking SDG7: “Energy Progress Report” παρακολουθεί και αξιολογεί τις παγκόσμιες προσπάθειες  για καθολική πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, αξιόπιστη, βιώσιμη και σύγχρονη ενέργεια έως το 2030. Τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα και επιλεγμένα σενάρια ενέργειας αποκαλύπτουν ότι με τον σημερινό ρυθμό προόδου, η παγκόσμια κοινότητα δεν είναι σε καλή πορεία για την επίτευξη του στόχου SDG#7. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες χώρες και εκείνες που ήδη υστερούσαν. Η έκθεση εξετάζει επίσης διάφορους τρόπους γεφύρωσης των κενών, μεταξύ των οποίων κύριος στόχος είναι η σημαντική κλιμάκωση της ανανεώσιμης ενέργειας με παράλληλη μεγιστοποίηση των κοινωνικοοικονομικών ωφελειών της.

Η έκθεση ετοιμάστηκε καθώς εισήλθαν σε δεύτερο έτος η πανδημία COVID-19 και οι ευρείες κοινωνικές και οικονομικές διαταραχές της. Στην έκθεση εξετάζονται, μαζί με τα αποτελέσματα από παγκόσμιες προσπάθειες μοντελοποίησης:

  • πρώτον για να καθοριστεί εάν οι τρέχουσες φιλοδοξίες πολιτικής ανταποκρίνονται στους στόχους SDG7 και
  • δεύτερον, να προσδιορίσει ποιες πρόσθετες ενέργειες ενδέχεται να χρειαστούν. Η έκθεση εξετάζει επίσης τα επίπεδα επενδύσεων που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων.

Ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν παρουσιάσει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το ατυχές γεγονός είναι ότι τα οφέλη από την ενεργειακή πρόσβαση σε ολόκληρη την Αφρική αντιστρέφονται: έτσι ο αριθμός των ανθρώπων που δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια εκτιμάται ότι θα αυξηθεί το 2020, καθιστώντας τις βασικές υπηρεσίες ηλεκτρικής ενέργειας μη οικονομικά προσιτές για έως και 30 εκατομμύρια άτομα που είχαν προηγουμένως άνετη πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια. Η κρίση της πανδημίας COVID-19 αποκάλυψε τις έντονες παγκόσμιες ανισότητες στην πρόσβαση σε αξιόπιστη ενέργεια και υγειονομική περίθαλψη, ιδιαίτερα σε αγροτικές και ημιαστικές περιοχές, και έχει τονίσει την ανάγκη να επεκταθεί η ενεργειακή πρόσβαση για να βοηθηθούν οι πληθυσμοί να μετριάσουν τις επιπτώσεις της κρίσης.

Με την παγκόσμια κοινότητα να συμμετέχει στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών COP26 στη Γλασκώβη, ελπίζεται ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για να ενισχυθεί η διεθνής συνεργασία και να διασφαλιστεί όχι μόνο συνεχής δράση για αξιόπιστη, βιώσιμη και σύγχρονη ενέργεια για όλους αλλά και να διατηρηθεί η στρατηγική εστίαση στις ευάλωτες χώρες που χρειάζονται τη μεγαλύτερη υποστήριξη.

Oπως αποκαλύπτεται στην πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, η πανδημία COVID-19 δημιούργησε μια νέα ανάγκη για διεύρυνση βιώσιμων ενεργειακών λύσεων, καθώς η παγκόσμια κοινότητα συνεχίζει να παραμένει εκτός πορείας για την επίτευξη καθολικής πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή, αξιόπιστη, βιώσιμη και σύγχρονη ενέργεια έως το 2030,

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί σε διάφορες πτυχές του Στόχου Αειφόρου Ανάπτυξης (Sustainable Development Goal, SDG 7) πριν από την έναρξη της πανδημίας COVID-19 – ιδίως μείωση του αριθμού των ανθρώπων που δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια παγκοσμίως, ισχυρή πρόσληψη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, και βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση,  οι παγκόσμιες προσπάθειες παραμένουν ανεπαρκείς για την επίτευξη των βασικών στόχων του SDG 7 έως το 2030, ειδικά εάν η πανδημία COVID-19 διαταράσσει σοβαρά τις προσπάθειες ηλεκτροδότησης.

Για την επίτευξη των στόχων της Αειφόρου Ανάπτυξης (SDGs) έως το 2030, οι χώρες πρέπει να διασφαλίσουν τα οφέλη που έχουν επιτευχθεί πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας COVID-19 και να δώσουν προτεραιότητα στο να μην αφήσουν οτιδήποτε πίσω, δεδομένου του μεγάλου ποσοστού του πληθυσμού χωρίς πρόσβαση, που ζουν σε απομακρυσμένες, αγροτικές, φτωχότερες και ευάλωτες κοινότητες. Αυτό θα απαιτήσει ισχυρότερη πολιτική δέσμευση, μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό, αυξημένη δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση, καθώς και επαρκή κίνητρα πολιτικής και φορολογικά κίνητρα για την προώθηση της ταχύτερης ανάπτυξης νέων τεχνολογιών.

3. Κύρια σημεία από την πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών “Tracking SDG 7: Energy Progress Report

3.1 Καθολική Πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια:

Ο στόχος SDG 7.1 είναι η καθολική πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές, αξιόπιστες, βιώσιμες και σύγχρονες ενεργειακές υπηρεσίες. Ο στόχος 7.1.1 επικεντρώνεται στην πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια. Η πρόσφατη πρόοδος στην πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια ήταν μικτή, όπως είναι οι προοπτικές για το 2030.

Ενώ, το 2019, το ποσοστό των ατόμων με πρόσβαση αυξήθηκε έως και 90 %, 759 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να το στερούνται την πρόσβαση αυτή, με το 50 % να ζει σε εύθραυστα περιβάλλοντα που προκαλούνται από συγκρούσεις και το 84 % τοις εκατό σε αγροτικές περιοχές. Σύμφωνα με το σενάριο δηλωμένων πολιτικών του IEA (Stated Policies Scenario, SPS) το 2030 περίπου 660 εκατομμύρια άνθρωποι θα εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια. Περίπου 940 εκατομμύρια άνθρωποι θα πρέπει να συνδεθούν μέχρι το 2030 για να αποκτήσουν καθολική πρόσβαση. Η κρίση της πανδημίας COVID-19 απειλεί την πρόοδο σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Στην υποσαχάρια Αφρική, ο αριθμός των ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια πιθανότατα αυξήθηκε το 2020. Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό πρόσβασης θα πρέπει να υπερτριπλασιαστεί έως το 2030. Μόνο στην υποσαχάρια Αφρική, αυτό θα σήμαινε τη σύνδεση περίπου 85 εκατ. ατόμων κάθε χρόνο έως το 2030.

Η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική, η Ανατολική Ασία και η Νοτιοανατολική Ασία πλησιάζουν την καθολική πρόσβαση, αλλά η υπο-σαχάρια Αφρική υστερεί, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 70% του παγκόσμιου ελλείμματος σε πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια.

3.2 Καθαρές λύσεις μαγειρέματος:

Σύμφωνα με το Σενάριο Δηλωμένων Πολιτικών (Stated Policies Scenario, SPS) του ΙΕΑ,  εάν το καθαρό μαγείρεμα δεν καταφέρει να διασφαλίσει μια θέση στην παγκόσμια πολιτική ατζέντα, 2,4 δισ. άνθρωποι θα μείνουν χωρίς πρόσβαση το 2030. Η συνεχής εξάρτηση σε ρυπογόνα καύσιμα και ανεπαρκείς τεχνολογίες θα έχει δραματικές συνέπειες για το περιβάλλον, την οικονομική ανάπτυξη, και κυρίως, στην υγεία των γυναικών και των παιδιών.

Σημειώνεται ότι η πανδημία COVID 19 είναι πιθανό να διογκώσει τον αριθμό της παρατεταμένης έκθεσης των γυναικών και των παιδιών στην ατμοσφαιρική ρύπανση των νοικοκυριών που προκαλείται κυρίως από τη χρήση πρώτων υλών, όπως άνθρακας, κηροζίνη ή παραδοσιακές χρήσεις βιομάζας για μαγείρεμα.

3.3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας:

Ο στόχος SDG 7.2 ορίζεται ως σημαντική αύξηση του μεριδίου της ανανεώσιμης ενέργειας στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα. Κατά την τελευταία δεκαετία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν σημειώσει πρωτοφανή ανάπτυξη, ιδιαίτερα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και σε σύγκριση με άλλα τμήματα του ενεργειακού τομέα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απεδείχθησαν πιο ανθεκτικές, ενώ η βραχυπρόθεσμη προοπτική τους δείχνει ανθεκτικότητα σε όλες τις περιοχές, με τη βοήθεια υποστηρικτικών πολιτικών και τη μείωση του κόστους τεχνολογίας.

Ωστόσο, παρά την πρόοδο, το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο σύνολο της τελικής κατανάλωσης ενέργειας (total final energy consumption, TFEC) εξακολουθεί να είναι μόνο 17 %, όχι πολύ υψηλότερο από ό,τι το προηγούμενο έτος—διότι η συνολική τελική κατανάλωση ενέργειας (TFEC) έχει αυξηθεί με τον ίδιο ρυθμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Το γεγονός είναι ότι τα επίπεδα ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ακόμη αρκετά μακριά από τα επίπεδα εκείνα που απαιτούνται για την κάλυψη του στόχου SDG7 και για την επίτευξη ουσιαστικής απεξάρτησης από τον άνθρακα του ενεργειακού τομέα.

Οι προοπτικές για τη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές και τη θερμότητα δεν είναι τόσο ισχυρές. Παρά το μεγάλο μερίδιο της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, η θερμότητα τυγχάνει περιορισμένης πολιτικής προσοχής παγκοσμίως σε σύγκριση με άλλους τομείς τελικής χρήσης.

3.4 Ενεργειακή απόδοση:

Ο στόχος 7.3 της βιώσιμης ανάπτυξης (SDG 7.3)  είναι η αύξηση του παγκόσμιου ρυθμού βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης έως το 2030 κατά 2,6% ετησίως (διπλασιάζοντας τον μέσο όρο του 1,3 % ετησίως  που επιτεύχθηκε μεταξύ 1990 και 2010). Κατά τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί ο ρυθμός βελτίωσης της παγκόσμιας έντασης πρωτογενούς ενέργειας (ορίζεται ως η ποσοστιαία μείωση του λόγου της παγκόσμιας πρωτογενούς ενέργειας ανά μονάδα ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος).

Στο σενάριο Δηλωμένων Πολιτικών (Stated Policies Scenario, SPS) του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), ο ετήσιος ρυθμός βελτίωσης παραμένει περίπου στο 2% ετησίως για το 2019– 25 πριν αυξηθεί ελαφρά τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα, στο Σενάριο Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Scenario, SDS) ο μέσος όρος βελτίωσης που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου SDG7,3 έχει αυξηθεί σε 3 % μεταξύ 2018 και 2030, αύξηση 0,4 % από τις αρχικές εκτιμήσεις που έγιναν κατά την διαμόρφωση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (SDG).

3.5 Διεθνείς Δημόσιες χρηματοοικονομικές ροές:

Ο δείκτης SDG7.a.1 μετρά τις διεθνείς δημόσιες χρηματοοικονομικές ροές προς αναπτυσσόμενες χώρες για την υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτές οι ροές ανήλθαν σε $ 14 δισ. το 2018, παρουσιάζοντας μείωση κατά 35 % από το ιστορικό υψηλό των $ 21,9 δισ. το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, η συνολική τάση σε  δημόσιες χρηματοοικονομικές ροές ήταν θετική την τελευταία δεκαετία, παρουσιάζοντας τριπλάσια αύξηση κατά την περίοδο 2010–18, όταν θεωρηθεί ως κινητός μέσος όρος πέντε ετών (five-year moving average).

Αυτή η τάση, ωστόσο, συγκαλύπτει ορισμένες σημαντικές ασυμφωνίες στη διανομή, με οικονομικές δεσμεύσεις επικεντρωμένες σε λίγες χώρες και, συνεπώς, αποτυγχάνοντας να φθάσουν πολλές από αυτές τις χρηματοοικονομικές ροές σε εκείνες τις χώρες που χρειάζονται περισσότερη διεθνή υποστήριξη. Είναι ενδεικτικό ότι , κατά τη χρονική περίοδο 2010-18, οι 46 λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες έλαβαν μόλις               20 %  των δημοσίων χρηματοοικονομικών ροών,  με συνολικό ποσό $2,8 δισ. το 2018—το ίδιο επίπεδο όπως το 2017, αλλά μικρότερο από το ποσό το 2016 και το 2015.

Τα σενάρια του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) και του Διεθνούς Φορέα Ανανεώσιμης Ενέργειας (International Renewable Energy Agency, IRENA) προβλέπουν ότι θα αυξηθούν σημαντικά οι επενδυτικές ανάγκες για ανανεώσιμες πηγές — μόνο στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, οι επενδύσεις θα πρέπει να αυξηθούν από  $ 300 δισ. σε $550-850 δισ. ετησίως. Αυτό θα πρέπει να υποστηριχθεί από πρόσθετες επενδύσεις σε ένα διευρυμένο και εκσυγχρονισμένο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας και δίκτυο αποθήκευσης μπαταριών. Οι διεθνείς ροές δημοσίων οικονομικών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη αυτών των επενδυτικών επιπέδων και τη μόχλευση των αναγκαίων ποσών ιδιωτικών κεφαλαίων, ιδίως εν μέσω της πανδημίας COVID-19, η οποία έχει αυξήσει δραματικά την αντίληψη των επενδυτών για τον κίνδυνο και έχει αλλάξει προτεραιότητες δημόσιας χρηματοδότησης στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Παρόλο που συνεχίζουν να εμφανίζονται καινοτόμες πολιτικές και τεχνολογίες και να αποφέρουν θετικά οφέλη στον τομέα της ενέργειας, οι επιπτώσεις από την πανδημία COVID-19 έχει φέρει την παγκόσμια κοινότητα σε πολύ διαφορετικό σημείο από αυτό που προβλέπονταν στις αρχές του 2020. Δεν θα ήταν υπερβολή να ειπωθεί ότι οι στόχοι  SDG7 βρίσκονται πλέον σε κίνδυνο και ορισμένα στοιχεία αυτών των στόχων είναι ακόμη πιο απομακρυσμένα από πριν.

Συγχρόνως, όμως, η πανδημία θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στην επίτευξη των στόχων. Σε μια σειρά προηγμένων οικονομιών, η μείωση των επιτοκίων και η διευκολυντική νομισματική πολιτική από τις κεντρικές τράπεζες σημαίνουν ότι τα επιτόκια δανεισμού θα παραμείνουν χαμηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Δεδομένης της έντασης κεφαλαίου πολλών τεχνολογιών καθαρής ενέργειας, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε χαμηλότερο κόστος εγκατάστασης.

Σχέδια ανάκαμψης που έχουν σχεδιαστεί για την έναρξη της οικονομικής ανάπτυξης, προστατεύουν τους εργαζόμενους και η δημιουργία θέσεων εργασίας θα μπορούσε να δώσει ουσιαστική ώθηση στην ανάπτυξη τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας—για παράδειγμα, αναπτύσσοντας στρατηγικές που αξιοποιούν τις υπάρχουσες δεξιότητες στον ενεργειακό τομέα για την υποστήριξη της μετάβασης σε καθαρή ενέργεια. Μέρος του τρόπου με τον οποίο βαδίζει η παγκόσμια κοινότητα προς την επίτευξη του στόχου SDG7 εξαρτάται από το πώς αντιδρούν οι κυβερνήσεις στην οικονομική κρίση και από το ρόλο των πακέτων ανάκαμψης στη διαμόρφωση ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος.

Στο επόμενο σχήμα δίνεται μια συνοπτική εικόνα των βασικών στοιχείων της έκθεσης.