Kreport > articles > Συγκυριακοί παράγοντες διαμορφώνουν εικόνα ενεργειακής κρίσης – Μια περιστασιακή κρίση

Συγκυριακοί παράγοντες διαμορφώνουν εικόνα ενεργειακής κρίσης – Μια περιστασιακή κρίση

Του Κώστα Σ. Μητρόπουλου (*)

H εκθετική αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου (ΦΑ) στην ελεύθερη αγορά, τα σχετικά χαμηλά αποθέματα και η έλευση του χειμώνα, δίνουν ισχυρά την εντύπωση μιας επερχόμενης ενεργειακής κρίσης και οι πιθανές επιπτώσεις της αποτελούν θέμα συζήτησης σε κυβερνήσεις, εταιρείες και νοικοκυριά. Μια βαθύτερη εξέταση όμως, δείχνει ότι συγκυριακοί παράγοντες συγχρονίστηκαν και «συνωμοτούν» στην διαμόρφωση εικόνων που τροφοδοτούν την αντίληψη αυτή.

 

Η ζήτηση ΦΑ από την Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε από το 2020, καθώς επιτάχυνε μετά τον κορονοϊό. Σημαντικά αυξήθηκε και η ζήτηση από την Βραζιλία, επίσης μεγάλη καταναλώτρια χώρα, λόγω της ξηρασίας που «στέγνωσε» τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού. Το καλοκαίρι ήταν ιδιαίτερο ζεστό σ‘ όλο τον κόσμο, αυξάνοντας την ζήτηση ηλεκτρισμού για κλιματισμό, και οι άπνοιες που επικράτησαν μείωσαν την ίδια περίοδο την συμβολή της αιολικής ενέργειας στην παραγωγή. Αρκετοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα αποσύρθηκαν μέσα στο 2021, μερικά υποκαθιστάμενοι από σταθμούς φυσικού αερίου. Τέλος, τα αποθέματα ΦΑ στις ΗΠΑ και την ΕΕ βρίσκονται περίπου 15%-20% χαμηλότερα από το μέσο ιστορικό επίπεδο τους για αυτήν την εποχή. Όλα αυτά συνετέλεσαν στην αύξηση της ζήτησης ΦΑ στην ελεύθερη αγορά.

 

Από την πλευρά της προσφοράς , υπήρξαν μειώσεις, κυρίως στις ΗΠΑ, λόγω των τροπικών καταιγίδων και το κλείσιμο, εξ αιτίας της  χαμηλής ζήτησης το 2020, αρκετών μικρών εγκαταστάσεων παραγωγής. Η Αλγερία, η Ρωσία και τα Εμιράτα δεν φαίνεται να αύξησαν την παραγωγή τους για να καλύψουν το κενό. Λόγω των προβλημάτων από τον covid-19 μεγάλωσε η μέση διάρκεια  ταξιδιού των  LNG τάνκερς, μειώνοντας έτσι τον ρυθμό τροφοδοσίας των αγορών. Συνολικά, το διαθέσιμο στην ελεύθερη αγορά ΦΑ το ενιάμηνο του 2021 περιορίσθηκε.

 

Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραγόντων δημιούργησε ένα κενό μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην ελεύθερη αγορά, το οποίο πίεσε τις τιμές του ΦΑ έντονα προς τα πάνω. Στην Ευρώπη ανέβηκαν κατά 4,3 φορές, ενώ στις ΗΠΑ διπλασιάστηκαν μεταξύ Μαρτίου και Σεπτέμβριου 2021. Οι αυξήσεις αυτές  περνούν, σε κάποιο βαθμό, μέσα από τις ρήτρες προσαρμογής στις μακροπρόθεσμα συμβολαιοποιημένες πωλήσεις και ενσωματώνονται εν μέρει στην χονδρική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος. Σ αυτήν προστίθεται και το κόστος εκπομπών CO2 , το οποίο την ίδια περίοδο αυξήθηκε κατά 50%. Το ΦΑ αποτελεί πρώτη ύλη στην βιομηχανία λιπασμάτων και έτσι πληθωρίζει λίγο την αλυσίδα τροφής και μαζί με τον ηλεκτρισμό πιέζουν προς τα πάνω τα κόστη παραγωγής και διαβίωσης.

 

Το φαινόμενο φαίνεται να είναι καθαρά συγκυριακό, μια και δεν υπάρχουν ενδείξεις μόνιμης αναντιστοιχίας προσφοράς και ζήτησης φυσικού αερίου, και περιορίζεται στην ελεύθερη αγορά ΦΑ. Τόσο τα αποθέματα στο έδαφος όσο και ο τεχνικός ρυθμός εξαγωγής τους επαρκούν για να στηρίξουν μια εύλογα συστηματικά αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση. Η Ρωσία τίμησε τις συμβατικές υποχρεώσεις της, αλλά δεν τροφοδότησε την ζήτηση στην ελεύθερη αγορά, για να αυξήσει την άμεση πίεση προς την ΕΕ και την Γερμανία για το ξεμπλοκάρισμα του βόρειου αγωγού North Stream 2. Η τακτοποίηση αυτής της διαφοράς μάλλον θα αμβλύνει την κατάσταση. Η διεύρυνση των εξαγωγών LNG από τις ΗΠΑ και η επανατροφοδότηση της ελεύθερης αγοράς από άλλους παράγωγούς θα συμβάλλει και αυτή στην μείωση των  τιμών. Ένας ήπιος χειμώνας θα διευκόλυνε πολύ την εξασθένιση των πιέσεων, αλλά κυρίως την μη μετατροπή των αυξημένων τιμών σε πολιτικό πρόβλημα.  Οι τιμές στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης δεν δείχνουν μεσοπρόθεσμη ανησυχία και μοιάζει ότι η συνδυασμένη επίδραση όλων αυτών των παραγόντων θα αποκλιμακώσει το κόστος στα νοικοκυριά και την παραγωγή.

 

Η Ελλάδα θα υποφέρει, άλλα πιθανόν λιγότερο από άλλες χώρες της Ευρώπης, λόγω τόσο του συγκριτικά ηπιότερου χειμώνα όσο και της χαμηλής εξάρτησης της από την ελεύθερη αγορά ΦΑ. Με καλές καιρικές συνθήκες και με την σταδιακή τεχνική και πολιτική αποκατάσταση της προσφοράς, μέχρι το καλοκαίρι του 2022 το φαινόμενο των υψηλών τιμών ΦΑ είναι πολύ πιθανόν να εξαφανισθεί χωρίς να αφήσει μόνιμες στρεβλώσεις πίσω του.

 

(*) Ο Κώστας Μητρόπουλος είναι σύμβουλος επιχειρήσεων