Kreport > articles > 20 Χρόνια μετά την 9/11: Ποιος θα είναι επόμενος κύκλος της τρομοκρατίας;

20 Χρόνια μετά την 9/11: Ποιος θα είναι επόμενος κύκλος της τρομοκρατίας;

Του Δρ. Τριαντάφυλλου  Καρατράντου

Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 ήταν η μέρα που σημάδεψε περισσότερο από κάθε άλλη τον 21ο αιώνα. Μπορούμε να κάνουμε διάφορα σενάρια για το πως θα ήταν αυτές οι πρώτες δεκαετίες που ζήσαμε χωρίς αυτές τις τρομοκρατικές επιθέσεις, αλλά κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος αν ο κόσμος θα ήταν καλύτερος ή χειρότερος. Ζούμε άλλωστε στην εποχή της διακινδύνευσης και των πολλαπλών κρίσεων, στην εποχή δηλαδή που το αίτημα ασφάλειας είναι έντονο και συνεχώς εξελισσόμενο. Αυτό που μπορούμε όμως με σιγουριά να πούμε, είκοσι χρόνια μετά από τις πολύνεκρες επιθέσεις, είναι πως αυτός ο ιστορικός κύκλος που άνοιξε για τη Δύση στο Αφγανιστάν κλείνει ξανά στην ίδια χώρα. Αυτό δεν σημαίνει πως η Δύση θα σταματήσει να μάχεται κατά της τρομοκρατίας ή πως θα εγκαταλείψει τις στρατιωτικές επεμβάσεις και πως θα κλειστεί πίσω από τα τείχη της. Είναι μία φάση μετάβασης, η οποία θα εξελιχθεί σε διάφορα πεδία το επόμενο διάστημα.

 

Αυτό που σίγουρα μπορούμε να κάνουμε είναι μία αποτίμηση των αλλαγών που έφεραν οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου σε μία σειρά τομέων, Μπορούμε να εστιάσουμε κυρίως σε  πέντε αλλαγές:

 

Διεθνής Ασφάλεια: Η τρομοκρατία γίνεται η βασικότερη απειλή για τη διεθνή ασφάλεια και ειρήνη. Συνδέεται με άλλες απειλές ή και προκλήσεις ασφάλειας, όπως η κατοχή και διασπορά Όπλων Μαζικής Καταστροφής, τα αποτυχημένα κράτη κ.ά. Το ζήτημα των στρατιωτικών επεμβάσεων στο Αφγανιστάν και κυρίως στο Ιράκ είχε σημαντικές επιπτώσεις και στο γενικότερο σύστημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης, κυρίως στο ρόλο και στην αξιοπιστία των διεθνών οργανισμών και πρωτίστως του ΟΗΕ.

 

Τρομοκρατία: Η ισλαμιστική τρομοκρατία άλλαξε ριζικά μετά τις επιθέσεις. Ήταν το μεγάλο αφήγημα που προκάλεσε μεγάλη κινητοποίηση ριζοσπαστικοποιημένων ανθρώπων σε πολλές χώρες. Νέες οργανώσεις, παρακλάδια ή υποστηρικτικές προς την Al Qaeda δημιουργήθηκαν (αυτή ήταν η αρχική μορφή που είχε και η ISIS). Ισλαμιστές τρομοκράτες μαχητές ταξίδευαν και προσχώρησαν σε διαφορετικές τρομοκρατικές οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική και στην Ασία.

 

Τζιχαντιστικό Κίνημα: Πολλαπλασιάστηκε και κατακερματίστηκε. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις πως ήταν μία υπόθεση της Al Qaeda, τα πράγματα αποδείχτηκαν τελείως διαφορετικά και χειρότερα.  Ιδιαίτερα μετά τον θάνατο του Μπιν Λάντεν βιώνουμε την εποχή της ακέφαλης τζιχάντ, με μία πληθώρα οργανώσεων, οι οποίες αρκετές φορές ανταγωνίζονταν μεταξύ τους, αλλά και με πολλούς μοναχικούς ριζοσπαστικοποιημένους, οι οποίοι δεν ανήκαν με τη στενή έννοια σε μία οργάνωση.

 

Καταπολέμηση της τρομοκρατίας: Μία σειρά αλλαγών σε όλα τα επίπεδα ασφάλειας (διεθνές, περιφερειακό εθνικό, εσωτερικό) οδήγησαν στην ανάπτυξη μίας ολοκληρωμένης αντιτρομοκρατικής αρχιτεκτονικής. Οι αλλαγές ξεκίνησαν από το παγκόσμιο επίπεδο και τον ίδιο τον ΟΗΕ, ο οποίος μεταξύ των άλλων υιοθέτησε την Παγκόσμια στρατηγική για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερά μετά τις επιθέσεις στην Μαδρίτη το 2004 (η 9/11 της Ευρώπης), προχώρησε στην οικοδόμηση της δικής της πολιτικής για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η οποία έδινε έμφαση στην αντιμετώπιση της ριζοσπαστικοποίησης που οδηγεί στον βίαιο εξτρεμισμό. Στις ΗΠΑ, πραγματοποιήθηκε η σημαντικότερη αλλαγή σε θέματα ασφάλειας μετά το 1949, με τη δημιουργία του Υπουργείου Εσωτερικής/ Πατρώας Ασφάλειας (Homeland Security), ενώ δόθηκε έμφαση στη διυπηρεσιακή συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών. Στην ίδια λογική υπήρξαν αλλαγές σχεδόν σε όλες τις χώρες της Δύσης και στην Ελλάδα, η οποία ανέλαβε την διοργάνωση των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων στη σκιά της παγκόσμιας τρομοκρατίας.

 

Επεμβάσεις- Αλλαγή Καθεστώτων: Ένας ακόμη τομέας που οι ΗΠΑ και η Δύση δέχονται έντονη κριτική, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν. Η στρατιωτική αντιμετώπιση της διεθνούς τρομοκρατίας, ο περίφημος πόλεμος κατά της τρομοκρατίας, ήταν ο βασικότερος πυλώνας της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής των ΗΠΑ. Η υπόθεση όμως του Αφγανιστάν δεν είχε την κατάληξη που αρκετοί πίστευαν, παρά το γεγονός πως οι ΗΠΑ είχαν στρατιωτική παρουσία για είκοσι χρόνια. Οι Ταλιμπάν επανάκτησαν τον έλεγχο της χώρας, η τρομοκρατία παραμένει ακόμη ενεργή και η Al Qaeda, αν και περιορίστηκε, δεν εξαρθρώθηκε. Το Αφγανιστάν απέδειξε πως η μεγαλύτερη πρόκληση και η δυσκολότερη άσκηση δεν είναι η ανατροπή ενός  αυταρχικού καθεστώτος, αλλά η οικοδόμηση ειρήνης και η δημιουργία μίας σταθερής χώρας.

 

Είκοσι χρόνια μετά την ημέρα που συγκλόνισε τον κόσμο μας, δεν μπορεί κανείς να αποτιμήσει την εξέλιξη της τρομοκρατίας, αλλά και την αντιμετώπισή της με όρους μηδενικού αθροίσματος. Η τρομοκρατία μετεξελίχθηκε, αξιοποίησε την τεχνολογία και την επικοινωνία (ειδικότερα στην περίπτωση της ISIS). Έγινε περισσότερο απρόβλεπτη (μοναχικοί δρώντες) και έδειξε μεγάλη ανθεκτικότητα. Αντίστοιχα μετεξελίχθηκε και η πολιτική για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης, ο τομέας του διαδικτύου, η απο-ριζοσπαστικοποίηση και οι προσπάθειες επικοινωνιακής προώθησης αντι- αφηγημάτων. Σημαντική διάσταση είναι και η χρήση των νέων τεχνολογιών, κυρίως στον τομέα των πληροφοριών, αλλά και της αντιμετώπισης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

 

Το Αφγανιστάν, το οποίο έχει μία ξεχωριστή σημειολογία στην εξέλιξη της ισλαμιστικής τρομοκρατίας, μας δείχνει πως αυτή η απειλή κάνει κύκλους. Από το 1979, όταν οι πρώτοι σύγχρονοι μουτζαχεντίν φτάνουν στο Αφγανιστάν για να πολεμήσουν κατά των Σοβιετικών, μέχρι το 2021, όταν οι Ταλιμπάν επανάκτησαν τον έλεγχο της χώρας, έχουν μεσολαβήσει πολλά γεγονότα. Αυτό που μένει να διαπιστώσουμε, αλλά σε καμία περίπτωση εκ των υστέρων, όπως σε άλλες περιπτώσεις, είναι ο επόμενος κύκλος που θα κάνει η ισλαμιστική τρομοκρατία.

 

(*) Ο Δρ. Τριαντάφυλλος  Καρατράντος είναι μέλος του RANPS Advisory Board of Researchers, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ, συγγραφέας του βιβλίου “Σφάξε με Αγά μου να Αγιάσω. Ισλαμικό Κράτος, Ευρωπαϊκή Ασφάλεια και Ελλάδα”, Εκδόσεις Επίκεντρο, 2016.