Kreport > articles > Προκλήσεις και προοπτικές για την ανάπτυξη της Θράκης

Προκλήσεις και προοπτικές για την ανάπτυξη της Θράκης

Του Γεώργιου Ι. Δουκίδη 

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 και για τουλάχιστον 30 χρόνια η Θράκη ήταν στο επίκεντρο κάθε αναπτυξιακής προσπάθειας της χώρας, ανεξαρτήτως κυβέρνησης, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της ακριτικής αυτής περιοχής, των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων αλλά και της αξιοποίησής της ως πρότυπο ανάπτυξης (μέσω των οργανωμένων βιομηχανικών περιοχών) της μεταποίησης στην ελληνική περιφέρεια. Κυβερνητικές αστοχίες, επιχειρηματικές επιπολαιότητες και νεοπλουτίστικες συμπεριφορές, μη ενεργή συμμετοχή της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας, έλλειψη συγκεκριμένων προτεραιοτήτων και στόχων και τέλος ανύπαρκτοι ελεγκτικοί μηχανισμοί είχαν ως αποτέλεσμα με την οικονομική κρίση να καταρρεύσει αυτό το αναπτυξιακό οικοδόμημα, να γεμίσει η περιοχή με βιομηχανικά κουφάρια και δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα να οδηγηθούν τελικά στην ανεργία.

Η ευνοϊκή συγκυρία της επόμενης πενταετίας με τα 110 δισ. ευρώ που θα κατευθυνθούν στην ελληνική οικονομία μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης ( 57 δισ.), του ΕΣΠΑ 2021-7 ( 34 δισ.) και της Νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής – ΚΑΠ (19 δισ.) είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την υλοποίηση  καινοτόμων και ολοκληρωμένων αναπτυξιακών πλάνων για τις ακριτικές περιφέρειες με σοβαρά δημογραφικά και εθνικά προβλήματα. Είναι μια ευκαιρία που δύσκολα να επαναληφθεί για πολλές 10ετίες και θα πρέπει να συνδυαστεί με την επίλυση διαρθρωτικών προβλημάτων, ακολουθώντας το αναπτυξιακό παράδειγμα επιτυχημένων χωρών. Παράλληλα παρουσιάστηκε πρόσφατα μια ολοκληρωμένη στρατηγική περιφερειακής ανάπτυξης με σοβαρά αναμενόμενα προβλήματα υψηλής ανεργίας που αφορά την Δυτική Μακεδονία και τις αρνητικές επιπτώσεις στην τοπική κοινωνία από την απολιγνιτοποίηση. Κάτι αντίστοιχο διαμορφώνεται τώρα για την Εύβοια, με άλλη στόχευση όμως, λόγω της καταστροφής από τις πυρκαγιές, το καλοκαίρι. Άρα, οι αναγκαίοι πόροι και η πολιτική διάθεση για πραγματική στοχευμένη περιφερειακή ανάπτυξη υπάρχουν. Το ζητούμενο είναι να υλοποιηθεί ένα ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο στα πλαίσια των κοινωνικών και οικονομικών προκλήσεων του  21ου αιώνα.

Ένα σύγχρονο αναπτυξιακό μοντέλο μιας περιφέρειας πρέπει να είναι πιο ολιστικό με στρατηγική επικέντρωση, να βασίζεται σε πολλαπλούς αναπτυξιακούς πυλώνες (παραγωγή, υπηρεσίες, εμπόριο), να αξιοποιεί τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της περιοχής, να έχει διεθνοποιημένη στόχευση στην προσφορά και ζήτηση, να παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες στις τοπικές επιχειρήσεις και εργαζόμενους, να επικεντρώνεται στο τρίπτυχο της σύγχρονης οικονομικής σκέψης, καινοτομία, γνώση, τεχνολογίες, και να προσφέρει σύγχρονες υποδομές και υπηρεσίες μιας στάσης για τους ενδιαφερόμενους επενδυτές, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία ιδιωτικών οργανισμών. Λαμβάνοντας υπ’ όψη τις παραπάνω προϋποθέσεις το αναπτυξιακό όραμα της Θράκης (μαζί με την Ανατολική Μακεδονία ως μια ολοκληρωμένη περιφερειακή οντότητα) προτείνεται να εξελιχθεί σε μια πρότυπη ευρωπαϊκή περιφέρεια με διεθνοποιημένη, καινοτόμο και βιώσιμη οικονομία. Παρακάτω παρουσιάζονται περιληπτικά οι πέντε πυλώνες της προτεινόμενης στρατηγικής για την περιοχή.

Πρώτον: Αξιοποίηση των εξαιρετικών βιομηχανικών υποδομών (ΒΙΠΕ) και της βιομηχανικής τεχνογνωσίας που έχουν συγκεκριμένες διεθνούς επιπέδου ανταγωνιστικές βιομηχανίες που λειτουργούν ήδη στην Θράκη. Για παράδειγμα ήδη λειτουργούν βιομηχανίες με παγκόσμια brands σε κλάδους όπως  φάρμακα, αλουμίνιο, μπαταρίες και πλαστικά, ενώ η περιοχή ήταν για δεκαετίες ένας εκ των τριών κύριων πυλώνων βιομηχανικής συγκέντρωσης της χώρας και αυτό το πλεονέκτημα θα πρέπει να αξιοποιηθεί. Επίσης με ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία μπορούν να δημιουργηθούν συστάδες (clusters) νέων βιομηχανιών που να καλύπτουν τα διαφορά στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας στους συγκεκριμένους κλάδους (από την παροχή πρώτων υλών, τεχνολογικών εξοπλισμών έως την δημιουργία διεθνώς πιστοποιημένων τελικών προϊόντων). Οι κλάδοι αυτοί είναι ήδη εξαγωγικοί και αφορούν, παράδειγμα, τα τρόφιμα, το μάρμαρο, τα δομικά προϊόντα, τα φάρμακα, τα σύγχρονα υλικά (αλουμίνιο, πλαστικό), την ανακύκλωση, την ενέργεια και τις τεχνολογίες. Οι επιχειρηματικές συστάδες δημιουργούν οικονομίες μεγέθους, προσελκύουν επενδυτικά κεφάλαια και υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό και βοηθούν στην οργανωμένη εξαγωγική δραστηριότητα.

Δεύτερον: Αναβάθμιση της περιοχής σε ένα διεθνές κέντρο εμπορίου αγαθών/ενέργειας και προσφοράς ολοκληρωμένων ποιοτικών υπηρεσιών προς επιχειρήσεις/πολίτες αξιοποιώντας την στρατηγική γεωγραφική θέση, τις γεωπολιτικές στρατηγικές μεγάλων χωρών, και την γειτνίαση με μεγάλα αστικά κέντρα πολλών δεκάδων εκατομμυρίων κατοίκων.  Για την υλοποίηση αυτού του στόχου χρειάζονται ειδικά μέτρα προσέλκυσης επιχειρήσεων για να δημιουργήσουν την έδρα τους στην περιοχή, την αναβάθμιση διεθνών υποδομών διακίνησης ατόμων και αγαθών (αεροδρόμια, λιμάνια, αυτοκινητόδρομοι, κέντρα logistics), την κατασκευή σύγχρονων οικιστικών συγκροτημάτων, τις συμμαχίες με γειτονικές χώρες για την αξιοποίηση των φυσικών υποδομών διαμετακομιστικού εμπορίου, την προσφορά υψηλού επιπέδου χρηματοοικονομικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών και την προσέλκυση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Ήδη η αρχή έγινε με τον στρατηγικό κλάδο της ενέργειας και η περιοχή μπορεί να εξελιχθεί σε ένα πρότυπο περιφερειακό οικοσύστημα πράσινης ενέργειας. Αντίστοιχο φιλόδοξο σχέδιο που έχει ήδη συζητηθεί αφορά την διασύνδεση με γρήγορες σιδηροδρομικές υποδομές των λιμανιών της περιοχής με τα αντίστοιχα της Βουλγαρίας και Ρουμανίας, αρκεί βέβαια να εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι όγκοι εμπορευματικών μεταφορών.

Τρίτον: Εμβάθυνση στο τρίπτυχο γνώση, καινοτομία και τεχνολογία αξιοποιώντας (και δημιουργώντας νέα) κέντρα αριστείας του Δημοκρίτειου  Πανεπιστημίου Θράκης για αξιοποίηση της επιστημονικής έρευνας και υποστήριξη των επιχειρήσεων με το αναγκαίο υψηλής ποιότητας επιστημονικό προσωπικό. Στο συγκεκριμένο μοντέλο ανάπτυξης της Θράκης η πραγματική διεθνοποίηση του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου είναι μονόδρομος και περιλαμβάνει ξενόγλωσσα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, την δημιουργία δικτύων συνεργασίας με πανεπιστήμια γειτονικών και όχι μόνο χωρών, και την προσέλκυση φοιτητών από όμορες χώρες και όχι μόνο. Αξιοποιώντας τα παραπάνω και με την παροχή  ειδικών κινήτρων και αναγκαίων υποδομών η περιοχή μπορεί να εξελιχθεί σε ένα περιφερειακό πρότυπο οικοσύστημα καινοτόμου επιχειρηματικότητας με την προσέλκυση κέντρων έρευνας και ανάπτυξης διεθνών εταιριών.

Τέταρτον: Αξιοποιώντας την πολυπολιτισμική κουλτούρα της περιοχής και το πανέμορφο φυσικό περιβάλλον, η Θράκη μπορεί να εξελιχθεί ως ένα πρότυπο διεθνές τουριστικό θέρετρο νέας γενιάς για την Ανατολική Μεσόγειο. Η περιοχή έχει μια τεράστια και πρακτικά ανεκμετάλλευτη ακτογραμμή, με τρία ιδιαίτερα σε φυσικό πλούτο νησιά και ένα παρθένο ορεινό όγκο από τους ομορφότερους σε όλη την Ευρώπη. Υποδομές εύκολης πρόσβασης (σύγχρονες οδικές αρτηρίες, αεροδρόμια, λιμάνια) μαζί με την δημιουργία σύγχρονων καταλυμάτων και την προσφορά εναλλακτικού τουρισμού (περιπατητικός, ιαματικός, θρησκευτικός) μπορεί να προσφέρουν μια εξαιρετική εναλλακτική πρόταση της Ελλάδος στη διεθνή τουριστική αγορά. Η Θράκη έχει ένα αναξιοποίητο πλεονέκτημα αφού είναι η μοναδική περιοχή της Ελλάδας που γειτνιάζει με τέσσερα μεγάλα αστικά κέντρα (Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινούπολη, Σόφια, Βουκουρέστι) και πάνω από 40 εκατομμύρια πολίτες/καταναλωτές έχουν άνετη οδική πρόσβαση στην περιοχή σε 2-4 ώρες.

Πέμπτον: Ενίσχυση της πρωτογενούς παραγωγής με νέες υψηλής προστιθέμενης αξίας καλλιέργειες και δημιουργία νέων οργανωμένων κτηνοτροφικών μονάδων με τεχνολογίες ακρίβειας και νέους εκπαιδευμένους επιχειρηματίες αγροδιατροφής. Η Θράκη είναι μεταξύ των 3-4 σημαντικών  περιοχών στην χώρα μας σε παραγωγική δυναμικότητα γεωργικών-κτηνοτροφικών προϊόντων. Στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ μπορεί να εξελιχθεί σε ένα πρότυπο οικοσύστημα ποιοτικής αναβάθμισης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων με υψηλής αξίας παραγόμενα προϊόντα (ήδη λειτουργεί στην περιοχή μια από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές μονάδες υδροπονικής καλλιέργειας) και ειδικά στην κτηνοτροφία θα μπορούσε να διπλασιάσει τα τελικά παραγόμενα τρόφιμα  αξιοποιώντας τον ορεινό όγκο της Ροδόπης. Παράλληλα να ξεκινήσει μια οργανωμένη διεθνής προβολή του αγροδιατροφικού πλούτου της Θράκης καθώς και διεθνείς πιστοποιήσεις των τελικών προϊόντων της, δίνοντας έμφαση στο πολύ μειωμένο ενεργειακό τους αποτύπωμα.

Η Θράκη ήταν για αρκετές δεκαετίας μετά την μεταπολίτευση στο επίκεντρο όλων των αναπτυξιακών εθνικών δράσεων της χώρας, χωρίς όμως τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Πρέπει από εκείνη την μεγάλη προσπάθεια να κρατήσουμε τις βέλτιστες πρακτικές, και αξιοποιώντας τι κάνουν άλλες Ευρωπαϊκές περιφέρειες να προσδιορίσουμε ένα ολοκληρωμένο και σύγχρονο αναπτυξιακό μοντέλο που να υλοποιηθεί αποτελεσματικά αξιοποιώντας εξειδικευμένη τεχνογνωσία από τον ιδιωτικό τομέα και αναβαθμίζοντας τις δεξιότητες των δημοσίων υπαλλήλων.  Ο ανταγωνισμός τώρα από άλλες περιφέρειες είναι πολύ πιο έντονος. Έχουμε όμως μια εξαιρετική ευκαιρία στο πλαίσιο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της Θράκης και της συγκυρίας πολλών παράλληλων αναπτυξιακών ευκαιριών και πρωτοβουλιών που πιθανόν να μην επανα-εμφανιστούν όλες μαζί για αρκετές δεκαετίες. Ας μη την σπαταλήσουμε.

(*) Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης, είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών