Kreport > articles > Δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις για το λιανεμπόριο λόγω covid

Δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις για το λιανεμπόριο λόγω covid

Του Γεώργιου Ι. Δουκίδη (*)

Τα στοιχεία που ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ την περασμένη εβδομάδα σχετικά με τον τζίρο του λιανεμπορίου υποδηλώνουν μια σταδιακή επιστροφή στην κανονικότητα όσον αφορά τους καταναλωτές και την συμπεριφορά τους μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων. Συγκεκριμένα, ο τζίρος στο λιανεμπόριο για το δεύτερο τρίμηνο του 2021 έφτασε τα 13,5 δισ. ευρώ εμφανίζοντας αύξηση 23% σε σχέση με το ίδιο τρίμηνο του 2020 και 24% σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο του 2021.

 

Όμως το καλοκαίρι πραγματοποιήθηκαν δύο πανελλήνιες έρευνες καταναλωτών (από το ΙΕΛΚΑ για το λιανεμπόριο τροφίμων και το ΣΕΛΠΕ σε συνεργασία με το ELTRUN/ΟΠΑ για το λιανεμπόριο γενικά) που καταγράφουν κάποιες νέες σημαντικές καταναλωτικές συνήθειες λόγω covid που ανατρέπουν μερικώς την άποψη για επιστροφή στην κανονικότητα, αναδεικνύουν νέες τάσεις που μάλλον θα  παραμείνουν και μετά την λήξη της πανδημίας και επαληθεύουν αντίστοιχα ευρήματα σχετικών επιστημονικών ερευνών από το εξωτερικό. Τα αποτελέσματα αυτά σηματοδοτούν σοβαρές προκλήσεις, με αναγκαίες επενδύσεις και οργανωτικές αλλαγές από τις λιανεμπορικές εταιρίες και τους προμηθευτές τους για την επιτυχή ανταπόκριση στις αναδυόμενες καταναλωτικές συνήθειες αλλά και από την πολιτεία, ιδιαίτερα για το θέμα του εμβολιασμού. Στο άρθρο αυτό αναλύονται τέσσερις από τις πιο σημαντικές νέες καταναλωτικές τάσεις.

 

Ηλεκτρονικές αγορές: Ένας στους  δύο χρήστες του  διαδικτύου πραγματοποίησαν online αγορές των τελευταίο μήνα σημειώνοντας μεγάλη αύξηση από το 1 στους 3 προ πανδημίας, ενώ 4 στους 10 θα συνεχίσει να αγοράζει online συστηματικά και μετά την λήξη της πανδημίας. Παράλληλα το 55% δηλώνουν πλήρως ικανοποιημένοι με την παράδοση προϊόντων (αυξημένο από το 33% τον Δεκέμβριο 2020). Επίσης καταγράφεται πολυκαναλική συμπεριφορά αφού 1 στους 2 αγοραστές κάνει έρευνα αγοράς στο διαδίκτυο πριν αγοράσει τελικά σε φυσικό κατάστημα. Η ανταπόκριση στις προκλήσεις της ανερχόμενης αυτής ψηφιακής αγοράς που πιθανόν σύντομα θα φτάσει τα €15 δις (υποθέτοντας την αύξηση των online αγορών για τουριστικές υπηρεσίες και ταξίδια) απαιτεί από τις λιανεμπορικές εταιρίες ουσιαστικές επενδύσεις και τεχνογνωσία στο ψηφιακό μάρκετινγκ, στην διαθεσιμότητα και άμεση παράδοση των προϊόντων και στην προσωποποιημένη εξυπηρέτηση.

 

Υγιεινή και ασφάλεια: Ο πέμπτος πιο σημαντικός παράγοντας επιλογής καταστήματος τροφίμων  είναι τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας που ακολουθούνται ενώ στην επιλογή τροφίμων είναι ο τέταρτος πιο σημαντικός παράγοντας. Η ανταπόκριση του λιανεμπορίου και των προμηθευτών στα παραπάνω απαιτεί επενδύσεις σε μόνιμες υποδομές και διαδικασίες. Παράλληλα 1 στους 4 καταναλωτές δηλώνει ότι απολυμαίνει τα προϊόντα πριν τα βάλει στο σπίτι, ενώ 1 στους 2 αποφεύγει να αγοράζει χύμα προϊόντα ενώ προτιμάει συσκευασμένα. Η τάση αυτή θα συνεχιστεί και στο μέλλον αφού για παράδειγμα όταν επανέλθουμε στην κανονικότητα το 18% αναφέρει ότι θα συνεχίζει να φοράει μάσκα γενικά στα λιανεμπορικά  καταστήματα και το 27% ότι θα κουβαλάει αντισηπτικό μαζί του.

 

Άνεση και ευκολία αγορών. Η άνεση και ευκολία αγορών μέσα στο κατάστημα αναφέρεται από 1 στους 3 καταναλωτές ως παράγοντας επιλογής καταστήματος, ενώ 1 στους 5 που άλλαξε κατάστημα εν μέσω πανδημίας ανέφερε ως τους δυο πιο σημαντικούς λόγους τις γρήγορες αγορές και τις μικρότερες ουρές. Ο χρόνος/άνεση αγορών είναι ο τρίτος πιο σημαντικός παράγοντας αγορών τροφίμων ενώ 1 στους 4 καταναλωτές προτιμά να κάνει όσο πιο γρήγορα τις αγορές και να φύγει. Η επίτευξη των παραπάνω απαιτεί περισσότερο και πιο εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, αυτοματισμούς και κτιριακές παρεμβάσεις και γενικά αναβάθμιση της αγοραστικής εμπειρίας εντός των φυσικών καταστημάτων. Οι νέες συνήθειες αγοραστικής συμπεριφοράς θα συνεχιστούν σε μεγάλο βαθμό και στο μέλλον αφού στην περίπτωση επαναφοράς στην πραγματικότητα, 1 στους 2 καταναλωτές θα αποφεύγουν ουρές και σημεία συνωστισμού, ενώ 6 στους 10 θα πραγματοποιούν επισκέψεις σε ημέρες/ώρες χωρίς κίνηση.

 

Ο παράγοντας εμβολιασμένοι. Το ποσοστό εμβολιασμένων θα εξελιχθεί ως ένας σημαντικός παράγοντας επηρεασμού των καταναλωτικών συνηθειών αφού ήδη διεθνώς καταγράφεται σε έγκυρες μελέτες ότι τα ποσοστά πλήρως εμβολιασμού πρέπει να ξεπεράσουν το 70% ώστε να νοιώσουν οι καταναλωτές ασφαλείς και να επανέλθουν στις συμπεριφορές τους (lifestyles) προ πανδημίας. Στην ερώτηση τι ποσοστό εμβολιασμού πιστεύουν ότι θα πρέπει να επιτευχθεί ώστε να επιστρέψουν στις ίδιες αγοραστικές συνήθειες που είχαν πριν την πανδημία, 34% ανέφερε τουλάχιστον το 80% των πολιτών να είναι πλήρως εμβολιασμένοι, 24% ανέφερε το 40%-70%, ενώ το 42% ανέφερε ότι δεν τους επηρεάζουν τα ποσοστά εμβολιασμού. Επίσης 1 στους 2 καταναλωτές αναφέρει ξεκάθαρα ότι η απόφαση του να επισκεφτεί ένα κατάστημα επηρεάζεται αρκετά/πολύ από το κατά πόσο είναι το προσωπικό εμβολιασμένο. Ειδικά για τις ευπαθείς ομάδες αυτή η στάση καταγράφεται από 2 στους 3 καταναλωτές και στην ομάδα των ήδη εμβολιασμένων από 7 στους 10 καταναλωτές. Άρα τους επόμενους μήνες αυτό θα εξελιχθεί σε μείζον θέμα και είναι αναγκαίες οι πρωτοβουλίες ενημέρωσης υπέρ του εμβολιασμού από τις καταναλωτικές οργανώσεις, τους επιχειρηματικούς φορείς και την κυβέρνηση.

 

Τα παραπάνω προδιαγράφουν ένα υπό εξέλιξη λιανεμπορικό οικοσύστημα που απαιτεί άμεσες, καινοτόμες δράσεις και επενδύσεις από πλευράς εταιριών. Αρκετές εταιρίες όπως οι μεγάλες λιανεμπορικές αλυσίδες, τα σούπερ-μάρκετ, εταιρίες με εμπειρία στα ψηφιακά κανάλια, ανταποκρίθηκαν με επιτυχία, κινήθηκαν προδραστικά και οι καταναλωτές τους έχουν ήδη  επιβραβεύσει. Δεν είναι τυχαίο ότι 1 στους 2 καταναλωτές δηλώνουν πως εμπιστεύονται τα σούπερ-μάρκετ ότι λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την δημόσια υγεία ενώ μόλις 1 στους 10 έχουν αντίθετη άποψη. Το ζητούμενο είναι αν η πλειοψηφία των λιανεμπορικών εταιριών έχουν τους πόρους και την οργανωτική ετοιμότητα για να ανταποκριθούν στο υπό διαμόρφωση νέο καταναλωτικό περιβάλλον. Επίσης η ουσιαστική ανταπόκριση στις προκλήσεις αυτές απαιτεί αύξηση κόστους που σε συνδυασμό με τις αναμενόμενες ανατιμήσεις λόγω αυξήσεων τιμών στις προμηθειών αγαθών/υπηρεσιών θα δημιουργήσει ένα πιεστικό περιβάλλον στο λιανεμπόριο και στους καταναλωτές/πολίτες.

 

Τέλος το μεγάλο ερώτημα είναι η στάση όλων των εμπλεκομένων μερών στο θέμα της προώθησης του εμβολιασμού γιατί φαίνεται ότι θα είναι ένας κρίσιμος παράγοντας που θα επηρεάζει το λιανεμπόριο για πολλούς μήνες.

 

(*) O Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών